آیا نام سریال «پایتخت» اِشکال دارد؟

06:44 ۷ روز و ۱۴ ساعت پیش ایسنا 203 0
آیا نام سریال «پایتخت» اِشکال دارد؟

این نوشته نه پاسخ که متنی است به بهانۀ پرسش مدیر روزنامه جمهوری اسلامی که «بعد از سرنگونی رژیم شاهی و استقرار نظام جمهوری اسلامی مگر باز هم در ایران، تختِ شاهی داریم که نام این مجموعه را "پایتخت" گذاشته‌اند؟»

ایسنا

به گزارش ایسنا، مهرداد خدیر در عصر ایران نوشت: «تیتر خبر «انتقاد مدیر مسئول روزنامۀ جمهوری اسلامی» از نام «سریال پایتخت» را که دیدم، پنداشتم به این خاطر خُرده گرفته‌اند که داستان آن دیگر مانند فصل اول (نوروز ۱۳۹۰‌) نیست که چون جمعی از اهالی شیرگاه یا علی‌آباد مازندران به تهران سفر کرده و گرفتار مسایل و مصایبی شده بودند، نام آن «پایتخت» بود و در فصل‌های بعد ماجراهای دیگر پیش آمده که ربطی به پایتخت و پایتخت‌نشینی ندارد. اما نوشتۀ آقای مسیح مهاجری را که خواندم، دیدم به کارگیری خود کلمه «پایتخت» را ۴۱ سال پس از سقوط پادشاهی نادرست می‌داند.
البته همین که روزنامۀ جمهوری اسلامی در این روزهای تعطیل منتشر می‌شود و سرمقاله دارد قابل ستایش است. چون روزنامه‌های چاپی در روزگار رسانه‌های برخط هم اسناد مکتوب و ماندگار تاریخ معاصرند و هر روزنامه هویت خود را دارد.
ایشان نوشته است: «هنوز جوابی برای این سؤال یافت نشده که بعد از سرنگونی رژیم شاهی و استقرار نظام جمهوری اسلامی مگر باز هم در ایران، تختِ شاهی داریم که نام این مجموعه را "پایتخت" گذاشته‌اند؟» آری، واژۀ «پایتخت» در واقع «پای‌تخت» است و منظور از تخت، هم طبعا تختِ سلطنت. از این رو به مرکز قدرت سیاسی که از سلطنت و تخت او به مثابه قدرت ناشی می‌شود، پای‌تخت گفته می‌شده است. اصطلاحاً نیز می گفتند فلان فرد در فلان تاریخ «به تخت نشست» یا «از تخت افتاد». پس در این که تخت، نماد سلطنت بوده تردیدی نیست.
مشهورترین مثال‌ها هم تخت‌ جمشید و تخت‌ طاووس و از این رو نام این دو خیابان بعد از انقلاب به «طالقانی» و «مطهری» تغییر کرد و نیز نام «جام تخت جمشید» و عجیب این که اوایل انقلاب آدمی رییس سازمان ورزش شده بود که با کلمۀ «جام» هم مشکل داشت. (مصطفی داوودی) و چندی نمی‌گفتند جام و می‌گفتند بزرگداشت!
البته «پایتخت» اصطلاحی کهن نیست. کمااین‌که پیش‌تر در ایران، از کلماتی چون «دارالخلافه» و «دارالسلطنه» و در عثمانی هم از واژۀ «آستانه» استفاده می‌شده است. «آستانه» در واقع همان استانبول بوده که خلیفه در آن بر تخت می‌نشسته و هنوز در آسیای میانه رایج است.
پیش از پیروزی انقلاب، «غلامرضا نیک‌پی» شهردار تهران گزارش عملکرد شهرداری با عنوان «نامه به همشهری» را به صورت«شهردار پایتخت» امضا می‌کرد. خود «شهرداری» هم کلمۀ جدیدی بود به جای بلدیه و احتسابیه. اگر پایتخت ربطی به شاه و شاهی نداشت، اولین شهردار تهران، بعد از پیروزی انقلاب (محمد توسلی، دبیر‌ کل کنونی نهضت آزادی) از همان عنوان استفاده می‌کرد و نمی‌گفت: شهردار تهران.
با این حال باید در نظر داشت، تخت، الزاما نماد سلطنت نیست و منظور «قدرت سیاسی» است و تسامحاً می‌توان گفت در جمهوری هم تخت هست منتها نشسته بر تخت با رأی مردم انتخاب می‌شود و دوره‌ای و قابل جابه‌جایی است نه این که یک نفر و به صرف ارث بردن بر تخت بنشیند و دیگری به ارث ببرد. یا اصطلاح «پاتختی» که به مراسم زنانۀ فردای عروسی گفته می‌شود به تخت سلطنت اطلاق نمی‌شود. هر چند در این فقره گویا خود تخت مد نظر است!
باری، با سقوط رژیم شاهنشاهی شماری از کلمات بلاتکلیف شدند و در این میان پایتخت، تنها نبود. تکلیف کلماتی چون «شاه» و « تاج» هم روشن نبود. در حالی که مردم تنها به سلطان نمی‌گفتند شاه و مثلا هنوز می‌گوییم شاه عبدالعظیم یا شاهچراغ. با این حال مقرر شد به جای «شاه داماد» گفته شود «آقا داماد» و بعدتر باذوقی پیدا شد و گفت: ماه داماد! تاج، هم به همین سرنوشت دچار شد چون قرن‌ها هم‌نشین کلمۀ «تخت» بوده و هنوز هم هست و تاج و تخت یعنی قدرت و سلطنت. نام خیابان تاج و پل تاج شد ستارخان و باشگاه تاج شد استقلال. در حالی که تاج به معنی افسر و دیهیم تنها در تاج سلطانی خلاصه نمی‌شود و تاج خروس هم داریم!
مشهورتر از همه البته «تاج سلطانی» است. چندان که حافظ در بیت زیبا چه از حیث موسیقی کلمات (حروف "ج" و "ک") و چه معنی می گوید:
شکوهِ تاج سلطانی که بیم جان در او درج است کلاهی دل‌کش است اما به ترک سر نمی‌ارزد! بامزه تر از همه این که، نام باشگاه تغییر یافت و فوتبال ایران بی‌تاج شد اما سال‌های سال نیابت و بعد ریاست فدراسیون فوتبال ایران با آقایی به اسم «تاج» بوده است! این در حالی است که از القاب امام چهارم و بعد از زین‌العابدین و سید‌الساجدین، تاج‌البکایین است. یعنی سرورِ بسیار گریه‌کنندگان و شاید به همین خاطر نام‌های خانوادگی «تاج» و « تاج‌زاده» و «تاجگردون»، باقی ماندند. تازه تاج را حفظ نکنیم تاج محل چه می‌شود که نقطه پیوند فرهنگی ما با هند است؟
پایتخت هم بلاتکلیف است و نمی‌دانی تهران، همچنان پایتخت است یا نه. اما مگر حکومت آمریکا و فرانسه هم سلطنتی است که واشینگتن و پاریس را به عنوان پایتخت آنها می‌شناسیم؟
در ادبیات رسمی البته واژه «پایتخت» به کار نمی‌رود و به جای آن می‌گویند «مرکز». منتها کلمۀ «مرکز» اختصاصی نیست و تفاوت تهران با مراکز۳۰ استان دیگر را نمی رساند. تازه استان مرکزی هم داریم که مرکز آن اراک است و واژه مرکز برای مراکز تجاری یا تفریحی و موارد دیگر هم به کار می رود و در بادی امر مفهوم پایتخت را به ذهن، متبادر نمی سازد.
به لحاظ زبان شناختی می توان گفت «پایتخت» دیگر «پای تخت» نیست و برای خود هویت تازه ای پیدا کرده است.
از حیث سیاسی اما دغدغۀ مدیر روزنامۀ جمهوری اسلامی در بازتولید مفاهیم نظام سلطنتی را می توان محترم شمرد و درک کرد. منتها آیا بهتر نیست این دغدغه ها در زمینه های دیگر هم بروز کند مثلا در قبال اراده ای که می خواهد مجمع تشخیص مصلحت نظام را به مجلس سنا تبدیل کند؟ تا جایی که حتی یک بار آیت‌الله هاشمی شاهرودی به صراحت بر زبان آورده بود؛ در حالی که امام خمینی پس از تذکر مرحوم مفتح و در پایان نطق ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ در بهشت زهرا گفت: «مجلس سنا چیز مزخرفی است. همیشه بوده. منظور من از مجلس سنا مجلس مؤسسان بود.»
دیگر این که آن چه در این شب ها می بینیم فصل ششم «پایتخت» است؛ حال آن که چنین دغدغه ای به قاعده باید ۹ سال قبل و نوروز ۱۳۹۰ مطرح می‌شد نه حالا و پس از ۹ سال که این نام جا افتاده و برند شده است.»


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

عمومی
عمومی

آخرین اخبار

ویتامین C و ۶ دلیل برای مصرف منظم آن
وقتی نام ویتامین C را می شنوید، آن چه احتمالا در ذهن شما نقش می بندد پیشگیری و درمان بیماری هایی مانند اسکوربوت و سرماخوردگی است. اما آیا می دانستید که این ماده مغذی می تواند برای سلامت کلی انسان مفید باشد؟
همکاری بیش از ۴۲ هزار داوطلب با هلال‌احمر برای مقابله با کرونا
رئیس سازمان داوطلبان جمعیت هلال احمر از همکاری بیش از ۴۲ هزار داوطلب با هلال‌احمر در حوزه مقابله با ویروس کرونا خبر داد.
جو آرام و ترافیک روان در اکثر محورهای مواصلاتی کشور
رئیس مرکز اطلاعات و کنترل ترافیک پلیس راهور ناجا از جو آرام و ترافیک روان در اکثر محورهای مواصلاتی کشور خبر داد.
غربالگری بیش از ۶۹ میلیون نفر در بسیج ملی مقابله با کرونا
معاون بهداشت وزارت بهداشت از غربالگری بیش از ۶۹ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر از هموطنان در بسیج ملی مقابله با کرونا تا بعد از ظهر امروز خبر داد.
تقدیر وزیر بهداشت از وزارت اطلاعات برای همکاری با ستاد ملی مدیریت بیماری کرونا
وزیر بهداشت در پیامی از حمایت های دکتر علوی وزیر اطلاعات و همکاران وی در وزارت اطلاعات در همکاری با ستاد ملی مدیریت بیماری کرونا تقدیر کرد.
غربالگری حدود ۱۲۰هزار شهروند منطقه ۱۷ به خاطر کرونا
شهردار و رییس ستاد بحران منطقه۱۷ از غربالگری نزدیک به ۱۲۰هزارنفر از شهروندان این منطقه خبر داد و گفت: تیم ۵۰نفره در قالب این ستاد و در تماس با شهروندان جویای حال و وضعیت آنها شده اند تا نزدیک به ۴۰درصد از جمعیت ۲۸۰هزارنفری این منطقه نسبت به بیماری کویید۱۹ آگاه شوند.
آغاز طرح غربالگری شهروندان منطقه ۹ از فردا
جلسه هماهنگی مجموعه شهری منطقه۹ با مرکز بهداشت غرب و پایگاه حمزه سید الشهدا برگزار شد.
جدول زمانی آموزش تلویزیونی روز شنبه ۱۶ فروردین
جدول زمانی آموزش تلویزیونی دانش آموزان از طریق شبکه آموزش و چهار سیما برای روز شنبه ۱۶ فروردین ۹۹ اعلام شد.
پیش بینی وضع هوا در هفته پیش رو +عکس
سازمان فضایی ایران بر مبنای پایش ماهواره ای وضعیت ابرناکی سطح کشور، پیش بینی کرد که هفته نسبتا آرامی را از لحاظ جوی در پیش رو داشته باشیم.
محدوده میدان شوش ضدعفونی می‌شود
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران با اشاره به انتشار ویدئویی در فضای مجازی درباره تجمع تعداد قابل توجهی از معتادان در میدان شوش و مراوده آنان بدون رعایت هیچ یک از نکات ایمنی، گفت: محدوده میدان شوش ضدعفونی می‌شود.

پر بازدید ترین اخبار امروز

آرزوی بازی در استقلال یا پرسپولیس را داشتم!
دروازه‌بان ملی پوش پرسپولیس روایت جالبی از نحوه انتقال‌اش به جمع سرخ‌پوشان و جلوگیری از قهرمانی این تیم مطرح کرد.
هشدار وزیر بهداشت درباره بازگشایی مشاغل و مراکز کسب و کار
وزیر بهداشت در نامه ای به رئیس جمهور درباره دستورالعمل ابلاغی وزارت صمت برای بازگشایی مشاغل و مراکز کسب و کار هشدار داد.
جزئیات طرح اختصاص کارت اعتباری به اقشار آسیب‌پذیر
بر اساس مصوبه هیئت دولت، دستورالعمل اختصاص کارت اعتباری ۱ و ۲ میلیون تومانی به اقشار آسیب‌پذیر ابلاغ شد.
تاثیر مخرب استرس بر عملکرد مغز
پژوهشگران "انجمن علوم اعصاب" آمریکا اخیرا اعلام کرده‌اند استرس بیش از آن چیزی که افراد تصور می‌کنند بر عملکرد مغز آنها تاثیر می‌گذارد.
از همه نمایندگان مجلس تست کرونا گرفته می‌شود
عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی جزئیاتی از برگزاری جلسات علنی آن‌لاین پارلمان را تشریح کرد.
«رادیو نوروز» همچنان به کار خود ادامه خواهد داد
‍ شبکه نمایش چه فیلم‌هایی پخش می‌کند؟-ˮفوق لیسانسه‌هاˮ به ˮتماشاˮ رسید
از فردا روزنامه جام جم را آنلاین بخوانید
تداوم برنامه‌های نوروزی شبکه‌های استانی تا ماه مبارک رمضان
او هرگز نمی‌میرد!
روزنامه‌نگاران حق ندارند با کرونا شوخی کنند!
برنامه‌های نوروزی رادیو ایران ادامه دارد
تغییر جدول پخش رادیو نمایش متناسب با طرح فاصله گذاری اجتماعی
لوکیشن فصل‌های بعدی «بریم بسازیم» را مخاطبان انتخاب می‌کنند
پخش «صبح عید با شما» تا ۲۰ فروردین برنامه دارد