ناگهان جنگ جهانی دوم در ایران

15:54 ۱۳۴ روز پیش ایسنا 356 0

اول سپتامبر/ دهم شهریور، هشتادمین سالگرد آغاز جنگ جهانی دوم بود؛ رخدادی که نقش مهم و سرنوشت‌سازی در تاریخ معاصر ایران گذاشت و مقدمه‌ساز اشغال ایران توسط نیروهای بیگانه و خروج رضاشاه پهلوی از قدرت شد.

ایسنا

به گزارش ایسنا، مجید تفرشی، تاریخ‌پژوه در روزنامه اعتماد نوشت: «شماری از مورخان معاصر با اتکا و تمرکز به تحولات مربوط به شهریور ۱۳۲۰ و اشغال ایران، خواسته یا ناخواسته دوران آغازین جنگ جهانی دوم و رخدادهای ایران در فاصله دو ساله بین شهریور ۱۳۱۸ تا شهریور ۱۳۲۰ را نادیده می‌گیرند. این دو سال سرنوشت‌ساز، در برخی جهات می‌تواند بیانگر پاسخ‌هایی به چرایی اشغال نسبتا آرام و بی‌دردسر و سقوط ظاهرا ناگهانی حکومت رضاشاه باشد.
این قبیل تاریخ‌نگاران با اتفاقی و غافلگیرکننده خواندن شهریور ۱۳۲۰ سعی دارند، نشان دهند که در آستانه آن حادثه سرنوشت‌ساز، ایران از جمیع جهات در وضع مطلوب، بلکه آرمانی قرار داشت و چنان که در عنوان کتابی با همین نام آمده: «ناگهان در یک سپیده‌دم» همه چیز با هجوم قوای بیگانه به هم ریخت. این در حالی است که به گواه منابع موثق مختلف، از جمله خاطرات مانده از رجال مختلف، اسناد تاریخی داخلی و خارجی و گزارش‌های مختلف رسمی دولتی، زوال تدریجی دولت رضاشاه، دست‌ کم از سال ۱۳۱۸ و آستانه شروع جنگ جهانی دوم آغاز شده بود.
در دو سال پایانی، هم سیاست اقتصادی و مالی، هم ثبات اداری و دیوان‌سالاری و هم نظم ارتش و قوای مسلح به تدریج دچار ضعف و زوال جدی شد. حکومتی که زمانی با شهرت اقتدار شخص اول مملکت، توانسته بود، امنیت و ثبات را به مردم ایران وعده بدهد، به جایی رسید که یک نخست‌وزیر خود، احمد متین‌دفتری، را به دلیل شکست وعده‌ها و سیاست‌های داخلی و خارجی روانه زندان کرد و از سوی دیگر، رجب‌علی منصور، سیاستمداری که به اتهام فساد مالی مدتی در زندان به سر می‌برد را مدتی پس از آزادی، به عنوان نخست‌وزیر جدید برگزید.
سیاست اقتصادی و تجاری ایران در آستانه جنگ جهانی دوم کاملا دچار بحران و تنش بود. پس از تجربه موفق علی‌اکبر داور در وزارت عدلیه و تاسیس دادگستری نوین در ایران، رضا شاه با این تصور غلط که افراد موفق در همه ادوار و همه مراکز موفق هستند، داور را به وزارت اقتصاد منصوب کرد. داور و تیم همراهش در این سمت، با اشتباهات راهبردی در موضوع نرخ ارز، تجارت خارجی و اقتصاد داخلی، کشور را از چند جهت به بحران کشاندند، تا جایی که خود نیز فرار از مجازات شاهانه، از طریق اجبار به خودکشی دست زد.
ارتش ایران در عهد رضاشاه که ادعا می‌شد از نظر تنوع، کمیت و کیفیت نیرو به آن حد از کمال رسیده که قادر به دفاع مقتدرانه از همه مرزهای کشور در برابر یورش احتمالی قدرت‌های بزرگ و هماوردی با آنهاست، در عمل قادر به کوچک‌ترین مقاومتی در برابر قوای بیگانه نبود و در مدتی بسیار کوتاه‌تر از حد تصور قبلی، توسط قوای بریتانیا و شوروی (و بعدا امریکا) شکست خورد و از هم پاشید.
از سوی دیگر، جامعه سنتی و دینی ایران، پس از یک دوره نسبی وفاق با حکومت مرکزی در سال‌های ۱۲۹۹ تا ۱۳۰۷ و یک دوره کشمکش و تقلا بر سر آرمان‌ها و حفظ نهادهای قدرت، از ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۴، در سال‌های پس از خیزش گوهرشاد و اعمال سیاست رفع حجاب اجباری، در سال‌های ۱۳۱۴ به بعد دچار ضعف، انزوا و خشمی فرو خورده شد. این شکست و انزوا فقط مشمول جامعه دینی نبود. روشنفکران سکولار و غیر متدین نیز اغلب از تیغ سلطه و سرکوب پهلوی اول در امان نبودند. این جو سرکوب و اختناق نهادینه، موجب کاهش شدید حس تعلق و حس وفاداری عموم مردم به حکومت و دولت وقت شده بود.
تا جایی که در هنگام اشغال نظامی ایران توسط قوای بیگانه، فروپاشی ارتش شاهنشاهی و خروج رضاشاه از ایران، در شهریور ۱۳۲۰، اغلب مردمان از دست مظالم اشغالگران خارجی، گریان و پریشان بودند، ولی ضمنا، از رفتن رضاشاه از کشور و کناره‌گیری اجباری او از قدرت اظهار شعف و شادمانی می‌کردند و تقریبا گزارش جدی در مخالفت و ناراحتی مردم از خروج پادشاه از کشور وجود ندارد.
حوادث شهریور ۱۳۱۸ تا شهریور ۱۳۲۰ نشانگر آن است که حوادث و تحولات تاریخی، یک‌شبه اتفاق نمی‌افتند و با وجود تاثیرگذاری جدی تحولات و بازیگران خارجی، نقش سیاست‌ورزان داخلی در پیشامدهای مختلف، بسیار مهم و غیر قابل انکار است. در واقع بخشی از میراث کم‌توجهی به عناصر داخلی در تحولات کشور و توجه بیش از حد به عناصر خارجی، ناشی از توجه بیش از حد به تالیفات محققان بین‌المللی تاریخ معاصر ایران است که به دلایل مختلف، از جمله محدود بودن امکان مراجعه به منابع فارسی و اهمیت دادن بیش از حد به تحولات خارجی، تحولات تدریجی داخلی را نادیده و کمرنگ دیده‌اند. البته در مقابل، محققان داخلی ایران هم در بسیاری موارد، به دلیل فقر منابع و کمبود متدلوژی علمی، از اهمیت تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی در بررسی این حوادث غافل مانده‌اند.
روند سقوط رضاشاه در فاصله دو ساله منتهی به شهریور ۱۳۲۰، بار دیگر ما را به ضرورت بازنگری در تاریخ معاصر و بازخوانی سیر تحولات تدریجی منجر به فجایع و رخدادهای ناگوار و تاثیرگذار در سرنوشت تلخ میهن ما سوق می‌دهد.»


گروه های زیر مجموعه از همه جا

بازار
بازار

آخرین اخبار

چند نکته مهم در خرید کیسه‌زباله و کیسه‌فریزر
شاید خرید کیسه زباله یا کیسه فریزر بسیار ساده به نظر برسد و شما تا به حال هنگام خرید این محصول به تنها چیزی که فکر نکرده‌اید انتخاب محصولی با ویژگی‌های خاص باشد.
کیف زنانه، بازیگر مکمل نقش اول خانم ها
در دنیای امروز کیف زنانه نقش پررنگی در شکل گرفتن استایل یک خانم دارد.
قصد خرید فرش برای عید نوروز را دارید؟
به ماه‌های آخر سال که نزدیک می‌شویم، فکر خرید رفتن و نو کردن وسایل خانه به ذهن همه می‌رسد.
ویدئو - ابعاد تازه‌ خسارت سیل در هرمزگان و سیستان و بلوچستان
با پایان یافتن بارش‌های سیل‌آسا در استان‌های کرمان، هرمزگان، سیستان و بلوچستان، بوشهر و بخش‌هایی از فارس، ابعاد تازه‌ای از خسارت‌ها مشخص شده است. این بارش‌ها که از ۲۰ دی ماه آغاز شد، و تقریبا تا اواسط هفته پیش ادامه داشت، میلیاردها تومان به زمین‌های کشاورزی، زیرساخت‌ها و منازل مسکونی خسارت وارد کرده است.
ترکیب تیم ملی دوچرخه سواری کوهستان ایران در قهرمانی آسیا
کادر فنی تیم ملی کوهستان اسامی نفرات اعزامی به مسابقات قهرمانی آسیا ۲۰۲۰ تایلند را اعلام کرد.
زبردست پس از پایان همکاری با فدراسیون والیبال : برایم شرط گذاشتند
سرپرست نایب رئیسی بانوان فدراسیون والیبال بانوان پس از کناره‌گیری از سمت خود گفت: برایم شرط گذاشتند که یا در هیات تهران کار کنم یا اینکه در فدراسیون باشم.
بازتاب پیوستن گرامی‌پور به لیگ بسکتبال آرژانتین در سایت FIBA
خبر پیوستن سنتر دو رگه تیم ملی ایران به لیگ بسکتبال آرژانتین، در سایت فدراسیون جهانی نیز بازتاب داشت.
شکست نزدیک هندبال ایران مقابل بحرین- صعود به عنوان تیم دوم
تیم ملی هندبال ایران با شکست در دومین بازی خود از رقابت‌های قهرمانی آسیا به عنوان تیم دوم به یک چهارم نهایی مسابقات صعود کرد.
عکس روز- پرتاب ۳ امتیازی آتشفشان!
خبرگزاری دانشجویان ایران - ایسنا
حذف احسان‌پور و امامی از تورنمنت ایتالیا- پایان کار آزادکاران ایران با ۲ طلا
با حذف احسان‌پور و امامی از تورنمنت کشتی آزاد ایتالیا، تیم ۴ نفره ایران با کسب ۲ مدال طلا به کار خود پایان داد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

استیلی بیشتر «بازنده» بوده تا «ناجی»
چرا یک «اخراجی» در رأس کادر فنی تیم امید قرار گرفت؟ واژه‌ «اخراج» در کنار نام استیلی به‌عنوان سرمربی نهادینه شده و انتصاب یک «اخراجی» برای تیم امید، فقط باعث شد تا حسرت ۴۴ ساله به ۴۸ ساله افزایش پیدا کند. اما آیا این نتیجه ضعیف باعث می‌شود تا استیلی نیز تصمیم به بازنشستگی بگیرد یا خیر؟»
۴ توصیه برای خرید تور ارزان کیش
جزیره زیبای کیش یکی از سه مقصد گردشگری اول کشور است.
رکورد فوق‌العاده بنفیکا در لیگ پرتغال
تیم فوتبال بنفیکا یک سال است که تمام دیدارهای خارج از خانه خود در لیگ پرتغال را با برد به پایان رسانده است.
انصاری‌فرد: به خاطر حیثیت و آبروی ایران زیر بار بازی در کشور ثالث نمی‌رویم
مدیرعامل پرسپولیس می‌گوید اگر الان با خواسته AFC مبنی بر سلب حق میزبانی تیم‌های ایرانی مخالفت نکنند، زمینه اعمال محرومیت‌ در سایر رشته‌های دیگر فراهم می‌شود.
حمیدوای: تبعات انصراف از لیگ قهرمانان را پیش‌بینی کرده‌ایم- ۹۰ دقیقه در بوشهر فحش شنیدیم
مالک باشگاه شهرخودرو نتیجه جلسه با مدیران نمایندگان ایران در لیگ قهرمانان آسیا درباره سلب میزبانی از تیم‌های ایرانی را اعلام کرد.
انتقاد شدید مسیح مهاجری از چند «بلندگودار»
همه مدعیان تقویت شدند به جز استقلال!
مهاجرت داروخانه‌ها به مناطق مرفه شهرها
ویلاسازی با مجوز مرغداری!
استیلی بیشتر «بازنده» بوده تا «ناجی»
تحلیل شرط عجیب برای سرمربی تیم ملی
ای کاش پلاسکو جعبه سیاه داشت
شورای نگهبان پاسخی‌ دارد؟
چرا انتخاب رئیس فدراسیون فوتبال مهم است؟
پاسخ علی ربیعی به کدخدایی