تصویب لایحه شفافیت: یک موفقیت کوچک

20:15 ۸ روز و ۲ ساعت پیش ایسنا 200 0
تصویب لایحه شفافیت: یک موفقیت کوچک

«لایحه جامع شفافیت» در هیأت دولت به تصویب رسید. امید است که در مجلس تغییری نکند و اگر تغییر می‌کند بهبود یابد، نه آن که همچون موارد پیشین نظیر قانون انتشار و دسترسی آزادانه به اطلاعات، چنان از مواد آن کاسته شده یا قلب ماهیت شود که شیر بی یال و دم و اشکمی از آن باقی بماند. لایحه جامع شفافیت یک گام به سوی مقابله با علت‌های فساد است.

ایسنا

به گزارش ایسنا، محمد فاضلی، عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی، در یادداشتی در روزنامه ایران نوشت: «فساد پدیده پیچیده‌ای است و به میزان پیچیدگی‌اش، مقابله با آن نیز نیازمند راهبردهای متفاوتی است. شفافیت یکی از ملزومات مقابله با فساد است.
یکی از علل اهمیت مقابله با فساد، بی‌اعتمادی ناشی از آن است. فساد پایه‌های اعتماد میان مردم و حاکمیت سیاسی را متزلزل کرده و به تدریج به سایر عرصه‌ها نیز گسترش می‌یابد. مطالعات گسترده درباره پیامدهای فساد نشان می‌دهند بی‌اعتمادی و در پی آن فروریختن مشروعیت نظام‌های سیاسی از عواقب خطرناک گسترش فساد است.
رویکردی که در چند دهه گذشته برای مقابله با فساد در پیش گرفته شده، مبارزه با معلول‌ها و حتی گاه سرزنش اخلاقی مفسدان و توصیه به دوری کردن از فساد بر اساس اصول اخلاقی است. این رویکرد هنوز هم در فضای ذهنی سیاستمداران و جامعه چیرگی دارد. نشانه غلبه این رویکرد را می‌توان در توزیع رانت‌های گسترده و بعد تلاش برای برخورد با رانت‌خواران مشاهده کرد.
مقادیر زیادی ارز با قیمت ارزان - ۴۲۰۰ تومان - توزیع می‌شود و آن‌گاه که دریافت‌کنندگان کالاهای وارداتی با این ارز را به قیمت‌های بازار می‌فروشند یا به صورت‌های دیگر از آن سوء استفاده می‌کنند، غر زدن سیاستگذار شروع می‌شود و در پی آن برخوردهای قضایی شروع می‌شود. سیاستگذار در عرصه‌های دیگر نیز عمدتاً تاکنون به همین شیوه رفتار کرده است.
خبر خوب این است که در یکی از معدود موارد سال‌های اخیر، سیاستگذار از حد و مرز معلول‌کشی فراتر رفته و اقدامی در راستای مبارزه با علت‌ها انجام داده است. «لایحه جامع شفافیت» دیروز در هیأت دولت به تصویب رسید. امید است که در مجلس تغییری نکند و اگر تغییر می‌کند بهبود یابد، نه آن که همچون موارد پیشین نظیر قانون انتشار و دسترسی آزادانه به اطلاعات، چنان از مواد آن کاسته شده یا قلب ماهیت شود که شیر بی یال و دم و اشکمی از آن باقی بماند. لایحه جامع شفافیت یک گام به سوی مقابله با علت‌های فساد است.
این لایحه، شفافیت را در ابعاد فردی، نهادی، سازمانی و موضوعی مدنظر قرار داده و به همه عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، قضایی، تقنینی، امنیتی و دفاعی کشور نیز می‌پردازد. حقوقدانان شایسته‌ترین افراد هستند که درباره کیفیت این قانون و بالاخص درباره نسبت کیفیت آن در مقایسه با قوانین شفافیت در جهان قضاوت کنند اما نفس حرکت بر مسیری که ارتقای شفافیت سازمان، اداری و اطلاعاتی را درباره مؤسسات کشور مدنظر قرار دهد، بسیار مثبت است.
یکی از مهم‌ترین ابعاد این لایحه پرداختن به موقعیت‌های تعارض منافع است. بی‌گمان تعارض منافع یکی از بنیان‌های اصلی فساد در همه نظام‌های حکمرانی و از جمله در ایران است. وضعیت تعارض منافع خیلی خلاصه وضعیتی است که فرد در موقعیت تصمیم‌گیری‌ای قرار دارد که خروجی تصمیم بر منافع خود وی اثر می‌گذارد. تعارض منافع با بی‌طرفانه و بدون تبعیض انجام دادن وظایف و اختیارات قانونی کارکنانی که در این وضعیت قرار دارند تعارض دارد. نظام اداری در ایران انباشته از انبوه موقعیت‌های تعارض منافع است. لایحه جامع شفافیت نمی‌تواند جایگزینی برای قوانین مناسب برای مدیریت تعارض منافع باشد اما تلاش برای شفاف ساختن موقعیت‌های تعارض منافع از جمله قوت‌های این قانون است.
لایحه جامع شفافیت با رویکردی که بر نسخه مصوب آن حاکم است، یک گام به سوی تعمیق دموکراسی نیز به حساب می‌آید. طراحان قانون در ابتدا متذکر شده‌اند که مشارکت مستقیم شهروندان، مؤسسات عمومی و خصوصی ذینفع و ذیربط در فرآیندهای تصمیم‌گیری از اهداف این قانون است و به تبع آن بهینه‌سازی فرآیندهای تصمیم‌گیری را نیز مدنظر داشته‌اند. دموکراسی و مقابله با فساد بدون جلب مشارکت و نظارت مدنی امکانپذیر نیست و لایحه مصوب امیدواری برای تلاش جمعی در جهت تقویت این مشارکت را تقویت می‌کند.
لایحه جامع شفافیت در صورت تصویب در مجلس و تبدیل شدن به قانون، برای اولین بار معنای خاصی به واژه «عمومی» در اصطلاح «سازمان‌ها و مؤسسات عمومی» می‌دهد. واژه عمومی درباره این مؤسسات و سازمان‌ها همواره به‌کار رفته است اما به‌واقع بی‌معنا بوده است. سازمان‌هایی که از منابع عمومی استفاده کرده‌اند اما دسترسی عموم مردم به اطلاعات آنها – منابع، فرصت‌ها، مشاغل، ساختار مدیریتی و کارکنان – ممکن نبوده و عملاً مردم هیچ امکانی برای نظارت مؤثر بر آنها نداشته‌اند. موادی از این لایحه تصریح می‌کند که سازمان‌های عمومی باید فرصت‌های استخدامی، فرصت‌های سرمایه‌گذاری و سایر اطلاعات مربوط به فعالیت‌های خود را منتشر کرده و در دسترس عمومی قرار دهند و به همین ترتیب بر سازمان‌ها تکلیف می‌کند که اطلاعات آماری خود را در پایگاه اطلاع‌رسانی مؤسسه منتشر کنند. این لایحه حق دسترسی شهروندان به اطلاعات عمومی موجود در مؤسسات عمومی و مؤسسات خصوصی ارائه‌دهنده خدمات عمومی را برای شهروندان مجاز می‌سازد. اطلاعات است که در شهروند قدرت پدید می‌آورد و اجرای این لایحه بعد از تصویب به صورت قانون، قدرت شهروندان را افزایش خواهد داد.
لایحه در شکل فعلی‌اش شماری از قوانین پیشین درباره سلامت اداری را هم در بر می‌گیرد و به این ترتیب ظرفیت یکپارچه‌ای برای کنار هم دیده شدن دسترسی آزادانه به اطلاعات، شفافیت و مقابله با فساد ایجاد می‌کند. لیکن نباید توهم داشت و بر این باور بود که به صرف تصویب چنین لایحه‌ای در دولت و حتی مجلس، اجرای آن بسرعت آغاز خواهد شد. تجربه قانون مربوط به سلامت اداری در سال ۱۳۹۰ و قانون انتشار و دسترسی آزادانه به اطلاعات در سال ۱۳۸۷ و اجرا نشدن آنها به شکل مناسب تا به امروز، نشان می‌دهد که راه زیادی در پیش است و چیزی بیش از یک موفقیت کوچک حاصل نشده است.
تصویب این لایحه نسبت دقیقی با موفقیت‌های کوچک دارد. لایحه از جنس اصلاح سازوکارهاست و دلالت بر ساخت‌وساز و سخت‌افزار ندارد، چیزی از جنس نرم‌افزار حکمرانی است. اجرای آن هم به نسبت سایر اقدامات برای مقابله با فساد بسیار کم‌هزینه‌تر است و در نهایت اجرای واقعی چنین لایحه‌ای کیفیت حکمرانی را با کمترین مقدار هزینه ارتقا می‌دهد.
نکته مهم این است که سطح نارضایتی از فساد به بالاترین مقادیر بی‌سابقه رسیده و این لایحه نیز مستقیماً با علل و مبانی بروز فساد مرتبط است. وجود شبکه‌های اجتماعی فرصتی فراهم می‌کند تا جامعه مدنی بسیار قوی و با تمرکز به این لایحه بپردازد و از همین لحظه، نظارت مدنی برای ممانعت از ابتر شدن آن‌ را آغاز کند. جامعه ایرانی به گفت‌وگوی فراگیر درباره ماهیت این موفقیت کوچک و چگونه به سرانجام رساندن آن نیاز دارد. هرگز نباید گذاشت دستور کارهای دیگر در عرصه سیاست داخلی یا مسائلی که گاه خیلی آشکارا دست‌ساز جلوه می‌کنند و هدف‌شان تغییر دادن دستور کار سیاسی است، بر این لایحه سایه بیندازند.
مبارزه با فساد، ساختن حکومتی که شفاف است و بتدریج بر سرمایه اجتماعی می‌افزاید، کارآمدی دارد و می‌تواند رضایت تولید کند، نیازمند گام برداشتن در مسیرهای نظیر تصویب و اجرایی کردن قانون منتج از این لایحه است. تردید ندارم که سال‌ها طول خواهد کشید تا این قانون اجرایی شود – راهی که کشورهای پیشرو در این عرصه نیز سال‌ها هزینه آن‌ را پرداخته و البته از فوایدش بهره برده‌اند – و سطح و پیچیدگی فساد به اندازه‌ای است که صرفاً قانون شفافیت قادر به مقابله با همه مصادیق آن نیست، اما منطق مقابله با علت‌ها و نه معلول‌یابی و معلول‌کشی، به علاوه بستر اجتماعی و سیاسی مطالبه‌کننده شفافیت و مقابله با فساد، نویدبخش گامی در راستای تحقق یک موفقیت کوچک ارزشمند است. قانون شدن لایحه جامع شفافیت، درمان همه دردهای بوروکراسی و حکمرانی آغشته به فساد، غیر پاسخگو و ناکارآمد نیست، اما مسیر موفقیت از به ثمر نشاندن همین کارهای کوچک می‌گذرد. تصویب و اجرایی‌ شدن هر چه سریع‌تر این قانون با عنایت به سطح اعتماد نهادی مشاهده‌ شده در تحقیقات متعدد، یک گام مناسب به سمت بازسازی اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی است. جا دارد رسانه‌ها و سازمان‌های تخصصی کشور بیشتر به آن بپردازند.»


گروه های زیر مجموعه از همه جا

از همه جا
از همه جا

آخرین اخبار

اعلام زمان بازی‌های تیم ملی بسکتبال در جام‌جهانی
فدراسیون جهانی بسکتبال زمان بازی‌های مرحله گروهی جام‌جهانی ۲۰۱۹ چین را اعلام کرد.
ترامپ در سفر به انگلیس فرزندانش را هم می‌برد
رئیس‌جمهور آمریکا در سفری که چند روز دیگر به انگلیس خواهد داشت، قصد دارد فرزندان بالغش را نیز با خود می‌برد.
نتانیاهو سیسی را ˮدوستˮ خود خواند
نخست وزیر اسرائیل از رئیس جمهوری مصر که وی را "دوست" خود خواند، تشکر کرد.
بازدید سحرگاهی معاون درمان وزارت بهداشت از چند بیمارستان در تهران و شهر ری
معاون درمان وزارت بهداشت سحرگاه امروز به طور سرزده از بیمارستان‌های بهارلو و شهدای هفت تیر شهر تهران و فیروزآبادی شهر ری بازدید کرد.
ظرفیت پارکینگ‌های پیرامون حرم حضرت عبدالعظیم(ع) به ۱۰ هزار رسید
شهردار منطقه ۲۰ تهران اولویت اول برای دسترسی به حرم حضرت عبدالعظیم(ع) و شرکت در مراسم لیالی قدر را استفاده از حمل ونقل عمومی برشمرد و گفت: برای شهروندانی که مجبور به استفاده از خودروهای شخصی هستند در ۱۲ موقعیت با ظرفیت ۱۰ هزار و ۵۰۰ خودرو ظرفیت پارکینگ ایجاد شده است.
جانشین‌های احتمالی «ترزا می» چه افرادی هستند؟
لندن – ایرنا – با اعلام کناره‌گیری 'ترزا می' از قدرت، گمانه‌زنی‌ها درباره جانشین ‌های احتمالی او بالا گرفته و نام تعدادی از اعضاء حزب محافظه‌کار در رسانه های انگلیس مطرح‌ شده است.
رئیس جمهوری لبنان مقاومت را حق مشروع ملت ها دانست
تهران - ایرنا - 'میشل عون' رئیس جمهوری لبنان گفت: مقاومت حق ملت هایی است که سرزمین، دریا و آسمانش مورد تجاوز قرار می گیرد.
9 شهروند یمنی در حمله هوایی عربستان کشته شدند
تهران- ایرنا- 9 غیرنظامی در حمله هوایی عربستان به استان تعز در جنوب غرب یمن کشته و شماری نیز زخمی شدند.
پکن: جنگ تجاری باعث خروج شرکت های خارجی از چین نمی شود
پکن- ایرنا- وزارت خارجه چین اعلام کرد تعرفه های فزاینده آمریکا علیه چین هرگز در اراده شرکت های خارجی برای بازرگانی و تجارت در چین خللی ایجاد نخواهد کرد و باعث خروج آنها از بازار چین نخواهد شد.
یک مقام آمریکایی ادعا کرد: ارسال پیام آمریکا به ایران از طریق طرف سوم
یک مقام آمریکایی مدعی شده است که آمریکا از طریق یک طرف سوم با تکیه بر ادعای اخیرش مبنی بر احتمال حمله ایران یا آن‌چه نیروهای نیابتی ایران خوانده می‌شود به منافع آمریکایی در منطقه پیامی برای ایران فرستاده است.

پر بازدید ترین اخبار امروز

هنر ذوب‌آهن؛ بازگشت در نیم فصل دوم
تیم فوتبال ذوب‌آهن فصل ۹۸-۹۷ را هم مشابه فصل قبل با شروعی بد و سرانجامی خوش به پایان رساند؛ آن‌ها اگر می‌خواهند نیم فصل اول سال بعد را همانند فصول قبل بد شروع نکنند باید از همین حالا به فکر انسجام تیم‌شان باشند.
فائقی: افراد حرفه‌ای از نابسامانی در بلیت‌فروشی درآمد دارند- به تماشاگران احترام نمی‌گذاریم
معاون اسبق تربیت بدنی با اشاره به این که شماره گذاری صندلی ها در ورزشگاه آزادی نیاز به ارتقاء فرهنگی دارد، گفت‌: باید سطح فرهنگی و حقوق شهروندی مردم را ارتقاء دهیم و علاوه بر آن می‌توان با جریمه کردن باشگاه ها هواداران را اجبار به نشستن بر روی صندلی های خود کرد.
واردات خودرو دست دوم باعث ایجاد فضای رقابتی در بازار می‌شود
یک عضو کمیسیون اصل نود مجلس شورای اسلامی تاکید کرد: تا هنگامی که یک خودرو ساز بداند بازار انحصاری را در دست دارد یکه تازی می‌کند و مردم مجبور به خریدن محصولات بی کیفیت هستند.
عرفان بوز جانشین لیکنز در تراکتورسازی؟
یک سایت ترکیه‌ای از پیشنهاد دو ساله باشگاه تراکتورسازی به عرفان بوز خبر دادند.
بازی که تاریخ را عوض کرد
قهرمانی رئال مادرید در لیگ قهرمانان اروپا ۲۰۱۴ که با پیروزی برابر اتلتیکومادرید در دیدار نهایی اتفاق افتاد تاریخ را عوض کرد.
بازیکن مد نظر حجت‌الاسلام علیپور کیست؟
پلیس خوب، پلیس بد؛ تأسف بر این تعصب
داستان «سرمایه»؛ یک پرونده ابرفساد مالی
بچه نازی‌آباد که بادیگارد نمی‌خواهد!
۲۰ معجزه ˮشادیˮ در بدن!
رخت سیاه بر تن طبیعت
احمدی‌نژادی‌ها برای آمریکایی‌ها ارزش سرمایه‌گذاری ندارند
از نیما یوشیج تا نیما فالوئر
حاشیه‌نشینی مقصد بعدی مهاجران تهرانی
هاشمی‌همچنان خاکریز اول است