چرا سیاستمداران مستندهای سیاسی را دوست ندارند؟

10:33 ۱۵۹ روز و ۱۳ ساعت پیش ایرنا 752 0
چرا سیاستمداران مستندهای سیاسی را دوست ندارند؟

تهران- ایرناپلاس- بخش دوم میزگرد ایرنا پلاس با موضوع نقد و بررسی مستندهای تاریخی - سیاسی به چالش‌های این حوزه می‌پردازد. حسین جمشیدی گوهری مستندساز اصلاح‌طلب، جواد موگویی مستندساز اصولگرا و کارگردان مستند «پرونده ناتمام» و «لاتاری در بیروت»، علی ملیحی روزنامه نگار اصلاح‌طلب و دبیر سرویس تاریخ ماهنامه اندیشه پویا در این میزگرد حضور داشتند.

ایرنا

**ضرورت فاصله گرفتن از پیش‌فرض ‌ها

ایرناپلاس: آقای ملیحی عدم پاسخگویی و عدم مشارکت فعالان جناح چپ در کنکاش مسائل تاریخی، از روی خودسانسوری است یا ترس؟

ملیحی: من فکر می‌کنم بخشی به‌خاطر این است که موضع سیاسی امروز و دیروز آنها کمی متفاوت می‌شود و یک‌سری از شخصیت‌های سیاسی ما ترس دارند از اینکه قبول کنند در یک دوره‌ای به شکل دیگری فکر می‌کردند و الان فکر متفاوتی دارند. این وضعیت باعث می‌شود که عده‌ای از گذشته‌شان فرار کنند و یا حتی آن را مسکوت بگذارند. وقتی آنها مسکوت می‌گذارند، این میدان را فراهم می‌کنند برای افرادی که بیایند و درمورد این مسائل حرف بزنند و کار بسازند. در مورد موضوع بی‌طرفی که اشاره شد، باید بگویم ما یک موقع کاری را شروع می‌کنیم و تکلیف خودمان را از قبل روشن کرده‌ایم. یک قفسه خادم و خائنی داشتیم و تکلیف مشخص است. طبیعی است که در مورد یک شخصیت تاریخی یک پیش‌فرض یا پیش‌داوری داریم. به‌علاوه نوعی پیش‌موقعیت هم داریم. مثلا با حکومتیم و یا برحکومتیم. اما وقتی شما وارد کار می‌شوی و می‌خواهید به یک پرسش، پاسخ دهید باید پیش‌فرض‌ها، پیش‌داوری‌ها و پیش‌موقعیت‌های‌مان را تا جای ممکن کم‌رنگ کنیم. باید نگاه سیاسی، ستایش‌آمیز یا تنفرآمیزمان را کنار بگذاریم و با سوژه وارد گفت‌وگو شویم.

**تاکتیک بی‌طرف نمایی

جمشیدی گوهری: ما در فیلم‌سازی سوگیری نداریم. همه فیلم‌سازها و هرکسی که اثری را خلق کرده‌است، قطعا سوگیری دارد. ولی رویکرد مهم است. کسی که رویکرد تقابلی دارد، تصمیمش را از قبل گرفته‌است. یک پازل را چیده و با یک تصمیم از قبل تعیین شده جلو می‌رود تا به فرضش برسد. کسی که رویکرد مفاهمه دارد، قطعا پیش‌فرض دارد، اما در جست‌وجوی این است که به سراغ ناگفته‌ها و نکات مغفول برود. بنابراین پروسه پژوهش را با دقت انجام می‌دهد و سعی می‌کند حرف طرف مقابل را بشنود. در نهایت ممکن است این کارها را انجام دهد و به آن پیش فرض اول برسد. پس تفاوت در چیست؟ تفاوت در این است که چون ادعاهایش را مستند کرده و به آن اعتبار داده است، در مخاطب غیرهمفکرش تاثیر می‌گذارد.

مثال خوب برای رویکرد مفاهمه‌ای، مستند «فیلمی ناتمام برای دخترم سمیه» است. درحالی‌که مستند قائم مقام رویکردش تقابلی است. یک ترفندی در برخی مستندها وجود دارد که من اسمش را «بی‌طرف‌نمایی» می‌گذارم. یعنی فیلم‌ساز ردپایی کاملا ناقص از نگاه مقابل در فیلم نشان می‌دهد، و می‌خواهد بگوید که من رفتم و صدای آن طرف را هم گرفته‌ام. اما چینش و استفاده از موسیقی در فیلم طوری است که می‌خواهد آن را بی‌اعتبار کند. درواقع از نگاه طرف مقابل استفاده ابزاری می‌کند. اتفاقی که در مستند قائم مقام در مورد آقای منتظری و آقای باقی اتفاق افتاد.

من از مستند «پرونده ناتمام» هم مثال می‌زنم. فرض کنید من هم‌فکر آقای عسگراولادی هستم. نگاه ایشان را هم قبول دارم و به ایشان اعتماد دارم. پیش‌فرضی هم از حادثه هشت شهریور دارم. ایشان می‌گویند روز هشت شهریور آقای بهزاد نبوی با من تماس گرفت و گفت تو باید به دفتر نخست وزیری بیایی. در واقع اصرار عجیبی کرد. من به‌عنوان فیلم‌سازی که به آقای عسکراولادی اعتماد دارم و به قول ایشان باید این نگاه ستایش‌آمیزم را کنار بگذارم. یک سوالی شکل می‌گیرد که باید آن را چک کنم. چراکه این یک ادعاست و فکت نیست. وقتی مستند می‌شود که با این سوال‌ها چک شود که آقای عسکراولادی شما وزیر بازرگانی بودی و در جلسه شورای امنیت ملی، به چه حساب قرار بود آنجا باشی. شما از آقای نبوی نپرسیدید که من به‌عنوان وزیر بازرگانی، چرا باید در این جلسه حاضر باشم. به من چه ربطی دارد.

**چگونه مستندسازان از افراد استفاده ابزاری می‌کنند؟

دوم اینکه آیا آقای بهزاد نبوی مسئول جمع‌آوری افراد بوده است؟ برخی افراد جلسه زنده هستند. آیا انها تایید می‌کنند و آیا روایت می‌کنند که آقای نبوی به آن جلسه دعوت‌شان کرده است. اصلا آقای نبوی آن روز کجا بوده است؟ در واقع این‌ها یک‌سری سوال است و باید جواب داده شود. اگر من بتوانم این‌ها را چک کنم و به جواب برسم، آن وقت می‌توانم به ادعای آقای عسکراولادی اعتبار دهم و اگر من نتوانم این کار را بکنم، اصلا نمی‌توانم از این ادعا به‌عنوان فکت استفاده کنم.

من نقدم به پرونده ناتمام نیست، اما چون بحث شد که آقای موگویی می‌گویند چرا فلانی مصاحبه نمی‌کند، می‌خواهم بگویم کیس‌های متفاوتی هست. آن نکته‌ای که آقای ملیحی گفتند هم درست است. بله یک طرف روایتش عوض شده‌است و نمی‌خواهد صحبت کند. در مستند «ترور سرچشمه» ما می‌خواستیم پیش پسر شهید بهشتی برویم، ایشان گفتند شما کی هستید و بیایید حسن نیت تان را اول ثابت کنید. خیلی سخت بود. چون باید اعتمادشان را جلب می‌کردیم و این وضعیتی است که برای همه شکل می‌گیرد. است ولی در ارتباط با «پرونده ناتمام»، وقتی چنین ادعایی به‌عنوان فکت استفاده می‌شود، طبیعی است که آقای بهزاد نبوی و هرکسی که مثل ایشان فکر می‌کند و هرکسی که روایت عسکراولادی را قبول ندارد، وقتی آن فیلم را می‌بییند، با ایشان مصاحبه نکند. چون می‌داند از وی استفاده ابزاری می‌شود.

**مسائل اول انقلاب امروز موضوعیت پیدا کرده‌اند

ایرناپلاس: آقای موگویی شما چقدر این ادعا را باور دارید؟

موگویی: شروع فیلم‌سازی با محوریت تاریخ انقلاب، به‌نظر من زیاد به نهادها و سازمان صداوسیما ارتباط نداشت. این عمر چهل‌ساله انقلاب است. کما اینکه شما این وضعیت را در مطبوعات هم دیدید. مجله‌های «نسیم بیداری» و «اندیشه پویا» ده‌سال گذشته نبودند. چرا الان هستند؟ چون مسائل تاریخ انقلاب موضوعیت پیدا کرده‌اند. خیلی از سایت‌های خبری صفحه تاریخ نداشتند.لذا این وضعیت جدید طبیعی است. حالا اگر سازمان صداوسیما رویکردش را عوض کرده‌است، تحت تاثیر همین وضعیت است. یعنی احساس کرده که نمی‌تواند عکس منتظری را حذف کند. در عکس ورود امام به فرودگاه، اول بیست نفر بودند، اما الان شده خود امام و آن خلبان. فهمید که اینجوری نمی‌شود و باید به افکار عمومی جواب بدهد. به‌خاطر همین وضعیت، کمی فضا را باز کرده‌است. البته حوادث هشتادوهشت هم خیلی موثر بود. چون دیگر جناح‌ها دعواهای‌شان انتخاباتی نبود و نزاع‌ها به سمت دهه شصت رفت.

ایرناپلاس: چون ریشه این اختلافات را در دهه شصت می‌دیدند؟

موگویی: بله، چون همه جریانات زنده بودند. مجاهدین انقلاب و موتلفه زنده بود. مجمع روحانیون و جامعه روحانیت زنده بودند. همه گفتند که ریشه این اختلاف‌ها از اینجاست. همین امر باعث شد که اقبال ایجاد شود. لذا این اتفاق و این روند کاملا طبیعی بود و در مطبوعات هم می‌توانید این وضعیت را ببینید. این‌طور نبود که یک تزریق بودجه‌ای از یک جایی صورت گرفته که بتوانند فیلم بسازند. قطعا این‌طور نبوده‌است. به‌نظر من این اتفاق بیشتر هم می‌شود و با سانسور هم نمی‌شود جلوی آن را گرفت. همین امسال یا پارسال جشنواره حقیقت، فیلم‌هایی که به جناح اصلاح‌طلب و جریان چپ انتقاد داشت را به جشنواره نیاورد.

**جشنواره‌ها مانع نیستند

ایرناپلاس: در جشنواره عمار چطور؟

موگویی: آنجا هست. می‌خواهم بگویم که نه عمار می‌تواند جلوی آن بایستد، نه حقیقت. چون ما خیلی نیازی به جشنواره نداریم. چون جشنواره بیشتر برای جایزه‌گرفتن و جایزه دادن است.

ایرناپلاس: اشاره کردید به افردی که با شما مصاحبه نمی‌کنند. چرا این اتفاق افتاده؟

موگویی: حرف آقای ملیحی درست بود که طرف نمی‌خواهد قبول کند که در گذشته چگونه فکر می‌کرده‌است و الان فکرش تغییر کرده. حاضر نیست پاسخگو باشد و فرار می‌کند. حاضر نیست نسبت به عملکردش پاسخگو باشد. این بحث من در مورد همه جناح‌ها است. طرف حاضر نیست بگوید آن روزی که تصمیم گرفت سفارت را اشغال کند چگونه فکر می‌کرد. آن روز که دادستان، رئیس قوه و رئیس مجلس بود چگونه عمل می‌کرد. پاسخگو نیستند.

**در جمهوری اسلامی کسی را نداریم که بگوید اشتباه کردم

ایرناپلاس: اگر بگوید اشتباه کردم...

موگویی: ما در جمهوری اسلامی کسی را نداریم که بگوید اشتباه کردم. سودی هم ندارد. بیشتر افراد جناح اصلاح‌طلب می‌گویند ما اشتباه کردیم. ولی این سودمند نیست. زمانی سودمند است که بیاید قصه‌های تاریخی را تعریف کند و حتی اگر نگوید اشتباه کردم، ولی روایت را درست تعریف کند. شما نمی‌توانید با روسای قوا مصاحبه کنید. آقای خاتمی آخرین مصاحبه‌اش کی بود؟ آقای هاشمی و آقای احمدی نژاد چطور؟ یک مصاحبه تصویری که مستند ساز برود و مصاحبه کند. همه اینطور هستند. مثلا آقای لاریجانی با کی مصاحبه می‌کند؟ آقای حداد عادل چند مصاحبه تصویری کردند؟ اصلا نمی‌کند. من الان دو سال است که دنبال ایشان هستم که بیاید مصاحبه کند، ولی نمی‌آید. فقط در فیلم‌های تبلیغاتی حضور دارند.

ایرناپلاس: البته مثلا رهبری هم مصاحبه‌ای انجام نداده‌اند.

موگویی: ایشان دهه شصت خیلی مصاحبه دارد. بعد رویکرد ایشان کاملا عوض شد. از اول دهه هفتاد مصاحبه ندارند. حرف من این است که کسی قائل به پاسخگویی نیست. به چپ و راست هم ربطی ندارد. اساسا اهمیتی برای افکار عمومی قائل نیستند که حتی خاطرات‌شان را بگویند. مثلا در امریکا، رییس جمهور وقتی دوره ریاست جمهوری‌اش تمام می شود، خاطراتش به سرعت منتشر می‌شود. اما در ایران این طور نیست.

**احمد منتظری زخم خورده مستند قائم مقام

جمشیدی گوهری: این کاملا درست است. بخشی از افراد اصلا حاضر به مصاحبه‌کردن نیستند. ولی همه این جور نیستند. بعضی‌ها مصاحبه می‌کنند. مثلا در مستند «قائم مقام» آقای احمد منتظری مصاحبه کرد و پدر خودش را خیلی واضح نقد کرد. می‌آید و می‌گوید نقطه ضعف پدر من سید مهدی هاشمی است. این بخش فیلم را گذاشته‌اند و قسمت‌هایی که وی سیستم را نقد کرده‌است را در نسخه نهایی نگذاشته‌اند. این اتفاق جدید و موجب بی‌اعتمادی است. اگر با آقای باقی صحبت کنید، می‌بینید که از این فیلم زخم‌خورده است. آقای احمد منتظری زخم‌خورده است. آقای باقی با یک رویکرد کاملا مفاهمه رفته با آن بچه‌ها؛ با علم به اینکه این‌ها از چه طیفی هستند، صحبت کرده است. برای اینکه به یک گفت‌وگو برسد. دیگر این است که خیلی از این افراد وقتی مصاحبه می‌کنند انتظار دارند که اگر یک ساعت حرف زدند، تمام یک ساعت منتشر شود.در حالی‌که باید برای ایشان توضیح داد که این کار ممکن نیست.

**جلاد به‌جای شهید؟

ایرناپلاس: آقای ملیحی رهبری یکی دو سال پیش، یک سخنرانی داشتند و اشاره کردند که حواس‌تان باشد در حوادث دهه 60 جای جلاد و شهید عوض نشود. حالا این واکنش یک بستر تاریخی و ظرف زمانی و مکانی داشت که اتفاقی افتاده بود.ولی فکر می‌کنم این جمله خیلی مهمی است و در پس این فرمایش رهبری این نکته مستتر است که ما یک‌سری ضعف‌ها را در دهه شصت می‌پذیریم، ولی حواس‌تان باشد که جای جلاد و شهید عوض نشود. فکر می‌کنید که این موضوع چقدر در میان فیلم‌سازهایی که بیشتر در بدنه حاکمیت خودشان را تعریف می‌کنند، درک شده‌است؟

ملیحی: در مورد اشاره رهبری، شاید عد‌ه‌ای هم بگویند که این موضع به معنای پذیرش انتقادها نیست. شاید منظور این است که به‌رغم ایراداتی که وجود دارد، جبهه انقلاب باید روی یک‌سری از آرمان‌ها بایستد، و مبادا باعث شود جای قربانی و جلاد عوض شود. من فکر می‌کنم اگر ما بخواهیم با یک نگاه بی‌طرفانه‌تری تاریخ چهل ساله انقلاب را روایت کنیم، اولا باید مقداری از باورهای کلیشه‌ای فاصله بگیریم و تلاش کنیم که نقد کینم. چه بخواهیم در مورد مصدق، بازرگان، خاتمی و مهندس موسوی فیلم بسازیم باید بتوانیم با یک نگاه بی‌طرفانه‌ای سمت‌شان برویم و اگر طرف مقابل هم در مورد عسگراولادی، هاشمی، لاجوردی و حتی خود حضرت امام بخواهد کار انجام دهد، آن پیش‌داوری و قضاوت را کنار بگذارد و تلاش کند با یک نگاه بی‌طرفانه به سمت ساختن کار مستند برود. کار خیلی سختی هم هست. به‌خاطر اینکه خیلی از این موارد همچنان در واقع تبدیل به تاریخ نشده و همچنان مساله سیاست است. لذا ممکن است برای فیلم‌سازهای ما دردسرساز باشد. موارد خوبی هم ساخته شده‌است. مثلا در صداوسیما برنامه نود هم ساخته می‌شود. در آن نهادهایی که برای فیلم‌های مستند بودجه خرج می‌کنند، مستند «ترور رزم آرا» ساخته می‌شود. مستند «آقای نخست وزیر» در مورد مصدق که فکر می‌کنم سعی کرده از آن باور کلیشه‌ای در مورد مصدق خارج شود هم ساخته شده که بسیار قابل توجه است.

ولی مستند قائم مقام و مستندی که خود آقای موگویی هم ساختند، در این نهادها ساخته می‌شود. من در اندیشه پویا هم فکر می‌کنم نوشتم که به‌دلیل غیبت طرف مقابل و به دلیل روایت‌های بسیار عجیب و غریبی که در فیلم شما وجود دارد، چندان بی‌طرفی رعایت نشده‌است. در این فیلم با وضعیتی مواجه می‌شویم که تقریبا اکثر سران اجرایی کشور در دهه شصت را به نوعی منتسب می‌کنیم به اینکه این افراد در یک توطئه‌ مشترک حضور داشتند که شهید رجایی را حذف کنند و هیچ‌وقت هم پاسخگو نبودند و هر کسی هم رفته این موضوع را پیگیری کند، به‌نوعی از بین رفته است. آقای ربانی املشی، لاجوردی و مرحوم شهید قدوسی همه این‌ها به شکلی از بین رفته‌اند.

ادامه دارد...

گفت‌وگو از سید عمادالدین محمودی

**اداره کل اخبار چندرسانه‌ای**ایرناپلاس**


گروه های زیر مجموعه سیاسی

سیاست خارجی
سیاست خارجی

آخرین اخبار

فوتسالیست‌های امید ایران با غلبه بر افغانستان، حریف لبنان شدند
تیم فوتسال امید ایران با برتری مقابل افغانستان در مرحله گروهی به مرحله یک‌چهارم نهایی مسابقات قهرمانی آسیا راه یافت.
اظهارات «چاووش‌اوغلو» علیه ارتش سوریه
وزیر خارجه ترکیه به «هدف قرار گرفتن مقر دیده‌بانی ارتش این کشور در ادلب توسط ارتش سوریه» واکنش نشان داد و گفت که آنکارا به این اقدام ارتش سوریه پاسخ خواهد داد.
اعتراف ارتش آمریکا به پیشرفت پدافند هوایی یمن
فرماندهی نیرو‌های مرکزی آمریکا تایید کرد که پدافند هوایی یمن یک فروند هواپیمای بدون سرنشین از نوع «ام کیو ۹» آمریکا را در ششم ژوئن در ساحل غربی سرنگون کرد.
اتحادیه اروپا به ۳۳ هزار پناهجو اجازه ورود داد
اتحادیه اروپا تصمیم دارد برای پناهجویان راهی قانونی و مطمئن به سوی کشورهای اروپایی باز کند تا افراد نیازمند مجبور نشوند برای مهاجرت، جان و مال خود را به خطر بیندازند.
کشته شدن ۳ تروریست پ‌ک‌ک در ترکیه
نیروهای مسلح ترکیه روز یکشنبه طی عملیات ضد تروریستی در استان شرناق (جنوب شرقی)، «امینه توی» با اسم رمزی «ساریا» از تروریست‌های تحت تعقیب وزارت کشور و «یلماز بگیچ» با اسم رمزی «باران»، تروریست تحت تعقیب دیگر را از پای درآوردند.
جریان حکمت ملی عراق «اپوزیسیون» شد
جریان حکمت ملی عراق در بیانیه‌ای اعلام کرد که با رویکردی ملی، سازنده و مبتنی بر قانون اساسی، از این پس به‌ عنوان اپوزیسیون به فعالیت سیاسی خود ادامه می‌دهد.
درخواست حماس در مورد اجلاس بحرین
«خلیل الحیه» عضو ارشد دفتر سیاسی جنبش حماس در پی درخواست دیروز جنبش فتح برای اعتصاب فراگیر همزمان با برگزاری اجلاس بحرین، خواستار اعتصاب سراسری در فلسطین شد.
تکرار ادعاهای بی‌اساس پمپئو درباره دریای عمان
مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا در مصاحبه‌ با شبکه خبری سی‌بی‌اس بار دیگر مدعی شد که سازمان‌های اطلاعاتی این کشور معتقدند ایران عامل حادثه روز پنجشنبه برای دو نفتکش در دریای عمان بوده است.
تهدید نظامیان ضدتروریست فرانسه
فردی که نظامیان ضدتروریست فرانسه را با چاقو تهدید کرده بود با شلیک دو گلوله زمین‌گیر شد.
یمن: سلاح دوربردی در اختیار داریم که هیچ کشوری در منطقه ندارد
ضیف الله الشامی، وزیر اطلاع رسانی دولت یمن در صنعا در گفتگو با شبکه المیادین تاکید کرد: به حملات خود علیه اهداف نظامی ادامه می‌دهیم و اگر دشمن از تجاوز دست برندارد، حملات خود را گسترش خواهیم داد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

جریان حکمت ملی عراق «اپوزیسیون» شد
جریان حکمت ملی عراق در بیانیه‌ای اعلام کرد که با رویکردی ملی، سازنده و مبتنی بر قانون اساسی، از این پس به‌ عنوان اپوزیسیون به فعالیت سیاسی خود ادامه می‌دهد.
قیمت نفت منتظر تصمیم اوپک پلاس
گفته‌های مسؤولان در سطح بین‌المللی گویای اتخاذ توافق اوپک پلاس بر سر کاهش تولید نفت است؛ موضوعی که کارشناسان معتقدند می‌تواند موجب تداوم ثبات و حصول منفعت برای کشورهای صادرکننده و حتی مصرف‌کننده باشد اما اگر این اتفاق نیفتد، قیمت نفت در سراشیبی قرار خواهد گرفت.