«فقر دستمزدی» در ایران

07:26 ۱۰۱ روز و ۱۰ ساعت پیش برترین ها 473 0

رضا امیدی - عضوهیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در روزنامه شرق نوشت: از منظر سیاست‌گذاری اجتماعی، گذردادن افراد از حوزه امدادی و حمایتی به حوزه بیمه‌ای یک استراتژی اساسی است؛ به این‌ معنا که جهت‌گیری سیاست‌ها باید به سویی باشد که افراد با اشتغال در بازار کار به خودکفایی شایسته برسند و از طریق قرارگرفتن ذیل نظام بیمه‌ای، مناسبات متفاوتی را با نظام اجتماعی برقرار ‌کنند.

برترین ها

رضا امیدی - عضوهیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در روزنامه شرق نوشت: از منظر سیاست‌گذاری اجتماعی، گذردادن افراد از حوزه امدادی و حمایتی به حوزه بیمه‌ای یک استراتژی اساسی است؛ به این‌ معنا که جهت‌گیری سیاست‌ها باید به سویی باشد که افراد با اشتغال در بازار کار به خودکفایی شایسته برسند و از طریق قرارگرفتن ذیل نظام بیمه‌ای، مناسبات متفاوتی را با نظام اجتماعی برقرار ‌کنند.
  ازاین‌منظر، تأکید سیاست‌گذاری اجتماعی بر این است که حقوق و مزایای فرد شاغل از بدو اشتغال نه‌تنها باید بالاتر از خط فقر باشد، بلکه فاصله مطمئن و پایداری با خط فقر داشته باشد، ازاین‌رو تعیین حداقل دستمزد، موضوعی اساسی در سیاست‌گذاری‌های اجتماعی به‌ شمار می‌آید.در ایران شورای عالی کار متولی تعیین حداقل دستمزد است و به‌طور اسمی بر این ادعاست که از طریق سازوکار سه‌جانبه‌گرایی (حضور نمایندگان دولت، کارفرما و کارگر) و در قالب مذاکرات و چانه‌زنی‌های جمعی بر سر حداقل دستمزد، توافقی سه‌جانبه را ایجاد می‌کند.
  دوگانه روشنی که میان جامعه کارگری از یکسو و دولت و کارفرمایان از سوی دیگر وجود دارد این است که سمت کارگری به‌درستی بر این موضوع تأکید می‌کند که حداقل دستمزد باید بر مبنای شرایط معیشتی و واقعی جامعه تعیین شود و سمت دیگر نرخ تورم را مبنای تعیین حداقل دستمزد می‌داند.
بدیهی است با ملاک‌قراردادن نرخ تورم و افزایش حداقل دستمزد به‌میزان اندکی بیش از نرخ تورم (در خوش‌بینانه‌ترین حالت) نمی‌توان مسئله افول انباشت‌شده و فقیرانه‌شدن دستمزد در ایران را جبران کرد. نکته مهم این است که به‌لحاظ تاریخی تا اواسط دهه ١٣٧٠، حداقل دستمزد همواره بالاتر از خط فقر بوده است و در برخی سیاست‌گذاری‌های دولت برای حوزه‌های حمایتی نیز فرض بر این بوده که حتی مستمری خانوارهای نیازمند و فقیر نباید کمتر از ٥٠ درصد حداقل دستمزد کارکنان دولت باشد (برای مثال آیین‌نامه تأمین زنان سرپرست خانوار مصوب سال ١٣٧١)، اما به‌تدریج نسبت معیشت و حداقل دستمزد از سوی دولت کنار گذاشته شده و نرخ تورم مبنای تصمیم‌گیری قرار گرفته و در اکثر سال‌ها نیز نرخ تورم بیش از افزایش حداقل دستمزدها بوده و در نتیجه در برخی دوره‌های زمانی نیروی کار به‌طور مداوم قدرت خرید خود را از دست داده است.
  مسئله‌ای که در این رابطه وجود دارد این است که خط فقر در ایران به‌طور رسمی اعلام نمی‌شود. متولی مشخصی برای این موضوع پیش‌بینی نشده، اما به‌موجب ماده «٤» قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی، مشارکت در تعیین خط فقر مطلق و نسبی از وظایف وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در حوزه حمایتی است. آخرین گزارش منتشرشده درباره فقر در ایران از سوی یک نهاد رسمی، گزارشی است با عنوان «وضعیت فقر و نابرابری در ایران در دوره ١٠ساله ١٣٨٤- ١٣٩٣» که در اسفند ١٣٩٤ از سوی معاونت رفاه اجتماعی منتشر شده است. براساس این گزارش، برآورد خط فقر مطلق برای سال ١٣٩٢ به‌ازای یک خانوار چهار نفره (شامل دو بزرگسال، یک کودک و یک نوجوان)، یک‌میلیون‌و ١٨٣ هزار تومان در مناطق شهری و ٩٢٠ هزار تومان در مناطق روستایی بوده است.
  براساس مطالعه‌ای که در سال ١٣٩٦ در این معاونت انجام شده، خط فقر مطلق سرانه در سال ١٣٩٥ حدود ٦٠٠ هزار تومان برآورد شده که برای یک خانوار چهار نفره (با احتساب ضریب ٢,٨) حدود يك ميليون و ٦٨٠ هزار تومان است. اینها پایین‌ترین برآوردهای انجام‌شده از خط فقر مطلق در ایران است و پژوهشگران مستقل میزان خط فقر مطلق را تا دو برابر بیشتر برآورد می‌کنند. با‌وجوداین، با مقایسه همین میزان خط فقر مطلق در این دو سال (يك ميليون و ١٨٣ هزار تومان برای سال ٩٢ و يك ميليون و ٦٨٠ هزار تومان برای سال ٩٥) با حداقل دستمزد (٤٨٧ هزار تومان در سال ٩٢ و ٨١٢ هزار تومان در سال ٩٥) می‌توان دریافت که حداقل دستمزد کمتر از نصف خط فقر مطلق است.مسئله دیگری که در زمینه تعیین حداقل دستمزد وجود دارد، سهم هزینه‌های نیروی کار از هزینه‌های تولید است.
  براساس مطالعه‌ای که در سال ١٣٩٥ در مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی (وابسته به سازمان تأمین اجتماعی) انجام شده، سهم هزینه نیروی انسانی (شامل دستمزد و بیمه) از هزینه تولید در ایران در یک دهه اخیر روندی کاهشی داشته است. بر پایه این پژوهش، سهم هزینه نیروی انسانی از کل هزینه‌های تولید در سال ١٣٩٢ در کارگاه‌های بالای ٥٠ نفر نیروی کار، حدود ٤.٦ درصد بوده که در مقایسه با سال ١٣٨٦ تقریبا به نصف رسیده است. سهم نیروی کار از هزینه‌های تولید در سال‌های ١٣٧٣ و ١٣٨٦ به‌ترتیب ١٤.٦ و ٨.٨ درصد بوده است. این روند کاهشی در تمام گروه‌های صنایع به‌جز بازیافت و تولید مبلمان رخ داده است. میزان سهم هزینه نیروی انسانی از هزینه‌های تولید به نوع صنعت بستگی دارد. این سهم در صنایع کاربر بالاتر و در صنایع سرمایه‌بر بسیار پایین است؛ برای مثال در صنایع مربوط به نفت و گاز و پتروشیمی سهم نیروی انسانی از هزینه تولید حدود ٠.٦ درصد است. بیشترین سهم عامل نیروی انسانی از هزینه‌های تولید مربوط به صنایع تولید پوشاک (٢٨.٩ درصد)، بازیافت (٢٨.٦ درصد)، و مبلمان (١٩.٦ درصد) است.
  برخی کارفرمایان، بالابودن نرخ بیمه اجباری نیروی کار را یکی از عوامل نامساعدبودن فضای کسب‌وکار در ایران می‌دانند؛ اما این ذهنیت تا چه اندازه با واقعیت منطبق است؟ سهم حق ‌بیمه پرداختی کارفرمایان از هزینه‌های تولید به‌طور میانگین حدود ٠.٧ درصد است، این نسبت در صنایع مختلف بین ٠.١ تا ٤.٩ درصد متفاوت است. بیشترین میزان سهم حق‌ بیمه پرداختی کارفرمایان از هزینه‌های تولید در تولید پوشاک (٤.٩ درصد) و تولید مبلمان (٣.٦ درصد) است. درواقع، بر اساس این پژوهش می‌توان دریافت که در این زمینه نوعی بدنمایی واقعیت از سوی نیروهای ذی‌نفوذ در میدان سیاست‌گذاری اعمال شده که حاصل آن نوعی انجماد دستمزدی در دو دهه اخیر در ایران و بروز پدیده «شاغلان فقیر» بوده است.
  در شرایط موجود اقتصاد ایران که دوره بلندمدتی از رکود و تحریم را تجربه کرده، بدیهی است اعمال فشار بر تولیدکنندگان موجه نیست؛ اما باید در نظر داشت سهم نیروی کار در این وضعیت بسیار ناچیزتر از هزینه‌های مربوط به تأمین و تجهیز سرمایه، اعم از نرخ بهره‌های بانکی و تأمین زیرساخت‌ها و هزینه‌های فساد سیستماتیک و بروکراسی و... است. در این وضعیت، اگر راه گفت‌وگوی اجتماعی مسدود شود و به‌تعبیر دسوتو (اقتصاددان پرویی) حباب بلورینی برای حفاظت از گروه‌های فرادست ایجاد شود که دیگر گروه‌ها راهی به آن نداشته باشند، باید منتظر وارفتن هرچه بیشتر تاروپودهای جامعه بود.


گروه های زیر مجموعه اقتصادی

ارتباطات و فناوری اطلاعات
ارتباطات و فناوری اطلاعات

آخرین اخبار

امکان ثبت‌نام معاملات برخط سهام از طریق شعب منتخب بانک سپه
مدیر امور سازمان و برنامه‌ریزی گفت: بانک سپه به منظور تسهیل دسترسی مشتریان به معاملات آنلاین بورس به ویژه در شهرهایی که امکان مراجعه حضوری به نمایندگی کارگزاری وجود ندارد، فرآیند ثبت نام معاملات برخط سهام را از طریق شعب منتخب بانک در سراسر کشور انجام خواهد داد.
پرداخت سود سهامداران شرکت توسعه اقتصادی آرین
بانک ایران زمین به عنوان عاملیت پرداخت سود سهامداران (حقیقی) شرکت توسعه اقتصادی آرین منتهی به پایان سال مالی ۱۳۹۶معرفی شد.
ورود هواپیمایی ماهان به صنعت بیمه آنلاین
فروشگاه آنلاین بیمه ماهان، یک استارتاپ و کسب و کار نوین در حوزه خدمات بیمه است که خدمات بیمه‌ای متنوعی را به خریداران عرضه می‌کند.
تکمیل خطوط مترو کلانشهر مشهد با سرمایه‌گذاری بانک شهر
مدیرعامل شرکت قطار شهری مشهد گفت: تسهیلات ارائه شده از سوی بانک شهر، نقش مهمی در توسعه و تکمیل خطوط مترو در این کلان شهر داشته است.
قرعه‌کشی حساب‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز بانک ملی ایران در راه است
بانک ملی ایران در پاسخ به خیراندیشی و نیک‌اندیشی مشتریان حساب‌های قرض‌الحسنه، سی و نهمین مرحله قرعه‌کشی جوایز حساب‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز خود را برگزار می‎کند.
قاتل ندا محاکمه شد
مردی که به اتهام آزار و اذیت و قتل ندا بازداشت شده بود، در شعبه ۵ دادگاه کیفری مشهد محاکمه شد.
پرداخت زکات با «بیت کوین» در انگلیس!
در اقدامی بی‌سابقه، یک مسجد ترکی در انگلیس به نام «رمضان»، امسال زکات را در قالب بیت کوین دریافت می‌کند.
حاشیه‌ای بر جرعه‌نوشی مجری بی‌بی‌سی در رمضان
چند ماه قبل یادداشتی با عنوان «سخنی با بی‌بی‌سی فارسی» در صفحه اول یکی از روزنامه‌های کشور چاپ شد. محتوای این یادداشت وزین و خواندنی نقد روش بی‌بی‌سی فارسی در خروج از مسیر حرفه‌ای و انتقاد از جهت‌گیری سیاسی در انتشار اخبار مرتبط با تحولات ایران بود.
ویدئو - ورزش کارآمدتر با نخستین حسگر تنفسی جهان
«رسپا» نخستین حسگر تنفسی جهان است که توسط شرکت آمریکایی «زنسورز» ابداع شده است. این حسگرصداهای حاصل از تنفس را جمع‌آوری می‌کند و تحلیلی از ورزش‌های انجام شده ارائه می‌دهد که برای بهبود سلامت و تناسب اندام مفید است. رسپا دارای چهار مدل است و همه آنها قابلیت شارژ بی‌سیم و اتصال با بلوتوث دارند.
ماجرای درگیری حراست و رکابزن ملی‌پوش ایران
رکابزن ملی پوش ایران گفت: برای خودم متاسفم که نمی توانم از درب ورودی پیست دوچرخه‌سواری عبور کنم.

پر بازدید ترین اخبار امروز

تیپ خاص خانم بازیگر کم کار-عکس
تصویری از «آنا نعمتی» ؛ بازیگر کم کار سینما و تلویزیون را مشاهده می کنید.
مهمان خاص احسان علیخانی- آنچه در ˮماه عسلˮ دیشب گذشت
در نهمین قسمت از برنامه ماه عسل، احسان علیخانی با فرهاد ایرانی به گفتگو نشست.
پیام تسلیت انجمن بازیگران سینما برای درگذشت ناصر ملک مطیعی
انجمن بازیگران سینمای ایران در پیامی درگذشت ناصر ملک مطیعی را تسلیت گفت.
ناصر ملک‌مطیعی درگذشت
ناصر ملک‌مطیعی بازیگر پیشکسوت سینمای ایران، ساعتی پیش پس از مدت‌ها بیماری، در سن ۸۸ سالگی دارفانی را وداع گفت.
بزرگترین درسی که ماه رمضان به آدمی می دهد
در روایت داریم که می‌فرماید: «اَلصُّومُ لی وَ اَنَا اُجزی به»، روزه برای من است؛ شاید راز آن این باشد که هیچ عبادتی به اندازه روزه انسان را از وابستگی به دنیا جدا نمی کند. روزه آدم را وارسته و پاک می کند.
گرانی نرخ بلیت هواپیما صحت دارد؟
جلوی ظهور بابک زنجانی‌های جدید را بگیرید
حداقل حقوق کارمندان دولت ۲۰ درصد افزایش می‌یابد
قیمت سکه امروز 5 خرداد 97
سؤال از «زنگنه» درباره «توتال»
قیمت‌‌ها در بازار سکه همچنان صعودی است- دولت برنامه‌ای برای بازار ندارد
نامه نمایندگان مجلس به رئیس‌جمهور
نرخ بلیت پرواز های داخلی اوج گرفت
افزایش کرایه کامیون ها ابلاغ شد
در سال گذشته چه تعداد کالای قاچاق کشف شده است؟