ایران، مردم سالاری دینی و انقطاع استبداد شرقی

13:33 ۳۴۴ روز و ۲ ساعت پیش ایرنا 355 0
ایران، مردم سالاری دینی و انقطاع استبداد شرقی

تهران- ایرنا- اهداف و آرمان مبارزاتی که در سال 57 زمینه های پیروزی انقلاب اسلامی را فراهم ساخت و قانون اساسی که چارچوب های سیاست و حکومت را در جمهوری اسلامی شکل داد، مفاهیم و مبانی تازه ای را در مشروعیت نظام سیاسی نو پدید آورد.

ایرنا

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، یکی از اصلی ترین تحولاتی که به دنبال وقوع انقلاب اسلامی و پی ریزی نظام جمهوری اسلامی در ذهنیت سیاسی ایرانیان و عرصه واقعیات کشور شکل گرفت جابجایی مبانی مشروعیت بخش به دستگاه حاکمیت بود؛ مبنایی که بر اساس تقسیم بندی وبری، (ماکس وبر جامعه شناس سیاسی قرون 19 و 20 میلادی) از گذشته هایی دور تا سال 57 ریشه در سنت های سیاسی- تاریخی داشت اما به یکباره بنیادی کاریزماتیک و نیز عقلایی- قانونی یافت.
دیر زمانی تنها انتساب خونی و ارتباطی نسبی با سلسله ای پادشاهی کافی بود تا پایه های تاج و تختی را برای صاحبان قدرت مستحکم سازد. از این رو جنگ سالارانی چون «نادرقلی افشار» در تاریخ معاصر ایران با استقرار یکی از نوادگان آخرین پادشاه سلسله صفویه و زیر نگین وی توانست زمینه های کسب مشروعیت سنتی و پادشاهی خود را فراهم سازد.
بر همین اساس در بزنگاه تاریخی پس از شهریورماه 1320 بود که «حمید میرزا قاجار» آخرین ولیعهد این سلسله از سوی برخی بازیگران داخلی و خارجی تحولات ایران از جمله انگلیسی ها برای جایگزینی رضاشاه پیشنهاد شد تا بر مبنای مشروعیتی پیشینی بر جایگاه شاه تبعیدی بنشیند.
بررسی تحولات سیاسی ایران با رهیافتی تاریخی الگویی مستمر را در زمینه چگونگی ظهور و سقوط سلسله های پادشاهی به دست می دهد. براساس این الگو، جدا از مقاطع کوتاه تاریخی که دوره حاکمیت خاندانی رو به اضمحلال با زور شمشیر جنگاورانی صاحب قدرت پایان یافته، همواره انتساب به پادشاه پیشین اصلی ترین عنصر مشروعیت زا برای حاکمان بوده است. در این میان و در دوره هایی البته برخی حاکمان سلسله های ایرانی از عناصری چون تایید خلیفه ممالک اسلامی در بغداد یا نهادینه سازی اقتدار از طریق تقویت دستگاه دیوانی و توان نظامی در راستای تحکیم مبانی مشروعیت خود بهره جسته اند با این حال پایه اصلی مشروعیت سنتی همچنان در انتساب و توارث بوده است.
با توجه به چنین الگوهایی که در ایران و بسیاری از کشورهای مشرق زمین اشتراکاتی را به نمایش می گذارد، برخی اندیشمندان بر نظریه ای موسوم به «استبداد شرقی» و مفاهیم آن برای تبیین بسیاری از تحولات سیاسی و اجتماعی اصرار دارند.
نظریه مزبور با اشاره به افتراق مدل های حکومتداری میان قاره کهن و سبز، وابستگی کامل طبقات اشرافی به راس هرم قدرت در مشرق زمین در مقایسه با استقلال نسبی طبقات فئودال و بورژوای اروپایی از پادشاه را از جمله وجوه ممیزه استبداد شرقی برشمرده و بر پهناوری سرزمینی، جمعیت پرشمار، محدودیت منابع آبی و ساختارهای دیوانی پیچیده و عریض و طویل به عنوان اصلی ترین عناصر تاثیرگذار بر رفتار پادشاهان و امپراتورهای شرقی تاکید دارد.
بر اساس چنین اشتراکاتی است که برخی تحلیلگران، نظام های استبدادی شرقی را از نظر ضخامت و استواری ریشه ها دارای مشابهت می دانند و مثال هایی تاریخی را در این زمینه مطرح می سازند.
در چین، چند دهه پس از ناکامی «جنبش تایپنگ ها» که در اواسط قرن نوزدهم بر مبنای افکاری ناسیونالیستی، محرک های مذهبی و مطالبات عدالتخواهانه و ضداستثماری، فروپاشی سلسله «منچو» را دنبال می کرد، انقلابی به ثمر رسید که این رخداد نیز از اهداف خود بازماند.
در سال های ابتدایی سده گذشته اما رسوخ اندیشه و حمایت های سوسیالیستی از مرزهای شمالی و غربی سبب شد تا جنبشی فراگیر با مشارکت گسترده دهقانان و کارگران علیه «کومین تانگ» های حاکم صورت گیرد و چین در سال 1949 با انقلابی کمونیستی تحول یابد.
در روسیه 1905 نیز، اقتدار چند لایه تزار مانع از پیروزی انقلاب کارگران، روشنفکران، دانشجویان، دهقانان و نیروهای تحول خواه شد تا تکمیل فرایند فروپاشی دودمان «رومانف» 12 سال به تعویق افتاد و در نهایت بروز جنگ جهانی اول بود که این فرایند را تسریع کرد.
تحکیم مبنای استبداد شرقی از دید برخی ناظران سبب شد تا این دو کشور حتی دهه ها پس از انقلاب تحت سیطره اقتدارگرایی حزبی قرار گرفته و شاهد بازتولید الگویی تازه از استبداد باشند.
در ایران نیز ناکامی انقلاب مشروطه و روی کارآمدن حکومت توتالیتر پهلوی به عنوان نمودی از استواری ریشه های استبداد شرقی عنوان شد تا راه رسیدن به اهداف و آرمان های آزادیخواهانه و ضداستبدادی دشوارتر از حد تصور ترسیم گردد.
انقلاب اسلامی اما ضمن در هم شکستن قالب های کهن مشروعیت سازی، زمینه شکل گیری نوعی پلورالیسم مدنی و سیاسی را جدا از دستگاه سیاسی حاکم به وجود آورد که به رقم برخی اصطکاک ها با کانون قدرت، نمودهای آن در جامعه امروز ایران بیش از پیش به چشم می آید. در تجربه سیاسی چهل ساله اخیر رای و اراده ملت بارها سبب تغییر در سمت و سوی حرکت کلان کشور شده و همچنان عاملی مشروعیت بخش به نظام و نخبگان سیاسی به شمار می آید.
به این ترتیب انقلاب اسلامی را می توان پایانی بر دوره ای تاریخی و به نوعی رد ایده حاکمیت استبداد شرقی بر ذهنیت و تحولات سیاسی کشور قلمداد کرد.

پژوهشم** 9279**1601** خبرنگار: سیدمحمد موسی کاظمی ** انتشار: شهناز حسنی
ایرنا پژوهش، کانالی برای انعکاس تازه ترین تحلیل ها، گزارش ها و پژوهش های خبری ایران وجهان، با ما https://t.me/Irnaresearch همراه شوید.


گروه های زیر مجموعه سیاسی

فقه و حقوق
فقه و حقوق

آخرین اخبار

شوخی‌های جالب شبکه‌های اجتماعی؛ طرز تهیه بادوم زمینی
هر نوشته‌ای نویسنده‌ای دارد. هر نویسنده‌ای حق دارد اسمش را پای مطلبش ببیند. نوشته‌هایی که در این صفحه می‌خوانید، Status‌های کپی پیست شده‌ای است که در شبکه‌های اجتماعی دست به دست چرخیده و صاحبش را گم کرده.
۷ انقراض اسرارآمیز در طول تاریخ!
دایناسور، پرنده دودو (dodo bird) و ببر تاسمانی چه چیز مشترکی دارند؟ همه منقرض شده‌اند. در تاریخ سیاره ما گونه‌های بی‌شماری آمده‌اند و رفته‌اند و بعضی بیشتر از بقیه رد پا به جا گذاشته‌اند.
میگو اسپایسی؛ سفره ای دریایی بچینید
در این مطلب طرز تهیه یه میگو تند و اسپایسی رو براتون میذارم که خیلی راحت و آسون و فوری حاضر میشه. میتونین این مدل میگو رو با برنج، پاستا یا حتی انواع سبزیجات و سالاد سرو کنین و ازش لذت ببرین.
عاشق فست‌فود و مخالف الکل؛ نگاهی به رژیم غذایی دونالد ترامپ
دونالد ترامپ ۴۵ رئیس‌جمهور آمریکا است، اما انصافاً باید اعتراف کرد نسبت به بیشتر روسای جمهور قبلی آمریکا، ترامپ رئیس‌جمهور پرحاشیه‌تری است و روزی نیز که خبری از او را در رسانه‌ها نداشته باشیم.
خدمات رایگان ارسال و گارانتی محصولات پاکشوما
گروه متخصصان و کارشناسان فنی پاکشوما پس از فروش محصول همچنان آماده ارائه خدمات به مشتریان محصولات و لوازم خانگی پاکشوما هستند.
اوسین بولت: دوران فوتبالم تمام شد
دارنده ۸ مدال طلای المپیک در رشته دو و میدانی به دوران کوتاه حضورش در مستطیل سبز خاتمه داد.
ماجرای بازیکن محروم عربستان در جام ملت‌ها چه بود؟
در حالی که گفته می‌شود عربستان از یک بازیکن غیرقانونی در جام ملت‌های آسیا استفاده کرده است، مسئولان عربستانی این ادعا را رد کردند.
دو بازی تدارکاتی در دستور کار شاگردان شفر
به زودی قرار است تیم فوتبال استقلال دو بازی تدارکاتی برگزار کند.
درخشان: مقابل چین باید جسور و فکور باشیم
حمید درخشان، پیشکسوت فوتبال کشورمان گفت: لیپی مربی قابل احترامی است و نباید آنها را دست کم بگیریم.
مارچلو لیپی: قبلا باختیم، این بار اما فرق می‌کند
سرمربی تیم ملی چین پیش از دیدار با ایران گفت:درست است که ما 2 سال پیش ما در مقدماتی جام جهانی 2018 در تهران به ایران باختیم اما این بار فرق می‌کند چون ما در جام ملت های آسیا بازی می کنیم.

پر بازدید ترین اخبار امروز

شناسایی پروتئینی برای کمک به تنظیم حافظه!
پژوهشگران آمریکایی در بررسی جدید خود، نوعی پروتئین را مشخص کردند که در نحوه عملکرد حافظه موثر است.
افتادن در دیگ بخار، ۳ کارگر را کُشت
مدیر روابط عمومی اورژانس تهران از سقوط ۳ نفر در دیگ بخار در شهرک صنعتی چرمشهر در ورامین خبر داد و گفت: متاسفانه ۲ نفر در این حادثه جان باختند.
سوت پایان به بسته حمایتی ناتمام دولت
براساس داده‌های وزارت رفاه و به ویژه سازمان تأمین اجتماعی، واریز بسته حمایتی به شاغلان تأمین اجتماعی تمام شد درحالی که هنوز بسیاری از مشمولان این طرح، بسته خود را نگرفته و نسبت به آن معترض‌اند.
لزوم توجه به چالش آسیب‌های فضای مجازی
‌رئیس کل دادگستری فارس گفت: پیشگیری از تصادفات جاده‌ای، آسیب توزیع مشروبات الکلی و خطرات و آسیب‌های فضای مجازی ‌از موضوعات اولویت دار در حوزه پیشگیری از وقوع جرم در سطح استان فارس است.
از ماجرای «رزمایش قطعی اینترنت» چه می‌دانید؟!
ایتنا - طبق اظهارات مسوولان ارتباطی، رزمایشی که روز هفتم بهمن‌ماه انجام می‌شود، ارتباطی با قطع شبکه‌ اینترنت ندارد و به شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداختی توصیه شده سرورهای خارجی‌شان را انتقال دهند و اجباری در کار نیست.
آمریکا، انگلیس و فرانسه در انسداد سیاسی و اجتماعی قرار دارند
انقلاب اسلامی کرامت انسانی ملت ایران را احیا کرد
زیباکلام: نقد مسئولان ضروری است، اما موسوی‌خوئینی‌ انتقام‌گیری کرد
از شکنجه تا واقعیت پشت پرده کارگر بازداشتی هفت تپه
شایسته نیست برای کنار گذاشتن پیرسالاران به مجلس متوسل شویم
مردم رضایت خوبی از عملکرد احزاب ندارند
احزاب باید فرهنگ مطالبه گری جامعه را تقویت کنند
کار احزاب احیای حیات سیاسی جامعه است
نقد بزرگان راهگشاست
بی انصافی به هاشمی از قبل انقلاب تاکنون ادامه دارد