ایران، مردم سالاری دینی و انقطاع استبداد شرقی

13:33 ۱۰۰ روز و ۴ ساعت پیش ایرنا 164 0
ایران، مردم سالاری دینی و انقطاع استبداد شرقی

تهران- ایرنا- اهداف و آرمان مبارزاتی که در سال 57 زمینه های پیروزی انقلاب اسلامی را فراهم ساخت و قانون اساسی که چارچوب های سیاست و حکومت را در جمهوری اسلامی شکل داد، مفاهیم و مبانی تازه ای را در مشروعیت نظام سیاسی نو پدید آورد.

ایرنا

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، یکی از اصلی ترین تحولاتی که به دنبال وقوع انقلاب اسلامی و پی ریزی نظام جمهوری اسلامی در ذهنیت سیاسی ایرانیان و عرصه واقعیات کشور شکل گرفت جابجایی مبانی مشروعیت بخش به دستگاه حاکمیت بود؛ مبنایی که بر اساس تقسیم بندی وبری، (ماکس وبر جامعه شناس سیاسی قرون 19 و 20 میلادی) از گذشته هایی دور تا سال 57 ریشه در سنت های سیاسی- تاریخی داشت اما به یکباره بنیادی کاریزماتیک و نیز عقلایی- قانونی یافت.
دیر زمانی تنها انتساب خونی و ارتباطی نسبی با سلسله ای پادشاهی کافی بود تا پایه های تاج و تختی را برای صاحبان قدرت مستحکم سازد. از این رو جنگ سالارانی چون «نادرقلی افشار» در تاریخ معاصر ایران با استقرار یکی از نوادگان آخرین پادشاه سلسله صفویه و زیر نگین وی توانست زمینه های کسب مشروعیت سنتی و پادشاهی خود را فراهم سازد.
بر همین اساس در بزنگاه تاریخی پس از شهریورماه 1320 بود که «حمید میرزا قاجار» آخرین ولیعهد این سلسله از سوی برخی بازیگران داخلی و خارجی تحولات ایران از جمله انگلیسی ها برای جایگزینی رضاشاه پیشنهاد شد تا بر مبنای مشروعیتی پیشینی بر جایگاه شاه تبعیدی بنشیند.
بررسی تحولات سیاسی ایران با رهیافتی تاریخی الگویی مستمر را در زمینه چگونگی ظهور و سقوط سلسله های پادشاهی به دست می دهد. براساس این الگو، جدا از مقاطع کوتاه تاریخی که دوره حاکمیت خاندانی رو به اضمحلال با زور شمشیر جنگاورانی صاحب قدرت پایان یافته، همواره انتساب به پادشاه پیشین اصلی ترین عنصر مشروعیت زا برای حاکمان بوده است. در این میان و در دوره هایی البته برخی حاکمان سلسله های ایرانی از عناصری چون تایید خلیفه ممالک اسلامی در بغداد یا نهادینه سازی اقتدار از طریق تقویت دستگاه دیوانی و توان نظامی در راستای تحکیم مبانی مشروعیت خود بهره جسته اند با این حال پایه اصلی مشروعیت سنتی همچنان در انتساب و توارث بوده است.
با توجه به چنین الگوهایی که در ایران و بسیاری از کشورهای مشرق زمین اشتراکاتی را به نمایش می گذارد، برخی اندیشمندان بر نظریه ای موسوم به «استبداد شرقی» و مفاهیم آن برای تبیین بسیاری از تحولات سیاسی و اجتماعی اصرار دارند.
نظریه مزبور با اشاره به افتراق مدل های حکومتداری میان قاره کهن و سبز، وابستگی کامل طبقات اشرافی به راس هرم قدرت در مشرق زمین در مقایسه با استقلال نسبی طبقات فئودال و بورژوای اروپایی از پادشاه را از جمله وجوه ممیزه استبداد شرقی برشمرده و بر پهناوری سرزمینی، جمعیت پرشمار، محدودیت منابع آبی و ساختارهای دیوانی پیچیده و عریض و طویل به عنوان اصلی ترین عناصر تاثیرگذار بر رفتار پادشاهان و امپراتورهای شرقی تاکید دارد.
بر اساس چنین اشتراکاتی است که برخی تحلیلگران، نظام های استبدادی شرقی را از نظر ضخامت و استواری ریشه ها دارای مشابهت می دانند و مثال هایی تاریخی را در این زمینه مطرح می سازند.
در چین، چند دهه پس از ناکامی «جنبش تایپنگ ها» که در اواسط قرن نوزدهم بر مبنای افکاری ناسیونالیستی، محرک های مذهبی و مطالبات عدالتخواهانه و ضداستثماری، فروپاشی سلسله «منچو» را دنبال می کرد، انقلابی به ثمر رسید که این رخداد نیز از اهداف خود بازماند.
در سال های ابتدایی سده گذشته اما رسوخ اندیشه و حمایت های سوسیالیستی از مرزهای شمالی و غربی سبب شد تا جنبشی فراگیر با مشارکت گسترده دهقانان و کارگران علیه «کومین تانگ» های حاکم صورت گیرد و چین در سال 1949 با انقلابی کمونیستی تحول یابد.
در روسیه 1905 نیز، اقتدار چند لایه تزار مانع از پیروزی انقلاب کارگران، روشنفکران، دانشجویان، دهقانان و نیروهای تحول خواه شد تا تکمیل فرایند فروپاشی دودمان «رومانف» 12 سال به تعویق افتاد و در نهایت بروز جنگ جهانی اول بود که این فرایند را تسریع کرد.
تحکیم مبنای استبداد شرقی از دید برخی ناظران سبب شد تا این دو کشور حتی دهه ها پس از انقلاب تحت سیطره اقتدارگرایی حزبی قرار گرفته و شاهد بازتولید الگویی تازه از استبداد باشند.
در ایران نیز ناکامی انقلاب مشروطه و روی کارآمدن حکومت توتالیتر پهلوی به عنوان نمودی از استواری ریشه های استبداد شرقی عنوان شد تا راه رسیدن به اهداف و آرمان های آزادیخواهانه و ضداستبدادی دشوارتر از حد تصور ترسیم گردد.
انقلاب اسلامی اما ضمن در هم شکستن قالب های کهن مشروعیت سازی، زمینه شکل گیری نوعی پلورالیسم مدنی و سیاسی را جدا از دستگاه سیاسی حاکم به وجود آورد که به رقم برخی اصطکاک ها با کانون قدرت، نمودهای آن در جامعه امروز ایران بیش از پیش به چشم می آید. در تجربه سیاسی چهل ساله اخیر رای و اراده ملت بارها سبب تغییر در سمت و سوی حرکت کلان کشور شده و همچنان عاملی مشروعیت بخش به نظام و نخبگان سیاسی به شمار می آید.
به این ترتیب انقلاب اسلامی را می توان پایانی بر دوره ای تاریخی و به نوعی رد ایده حاکمیت استبداد شرقی بر ذهنیت و تحولات سیاسی کشور قلمداد کرد.

پژوهشم** 9279**1601** خبرنگار: سیدمحمد موسی کاظمی ** انتشار: شهناز حسنی
ایرنا پژوهش، کانالی برای انعکاس تازه ترین تحلیل ها، گزارش ها و پژوهش های خبری ایران وجهان، با ما https://t.me/Irnaresearch همراه شوید.


گروه های زیر مجموعه سیاسی

فقه و حقوق
فقه و حقوق

آخرین اخبار

ایران آماده مقابله با تهدیدات دشمنان در آب هاست
آبادان – ایرنا - معاون هماهنگ کننده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران گفت: امروز مستحکم تر از گذشته و با تجهیزات نظامی پیشرفته آماده مقابله با دشمنان در آب های مدیترانه و خلیج فارس هستیم.
یک راننده کامیون در چهارمحال و بختیاری کشته شد
شهرکرد- ایرنا- راننده کامیونی در پی پرتاب سنگ توسط افراد ناشناس و انحراف و واژگونی کامیون در منطقه صنعتی 'سفید دشت' بروجن استان چهارمحال و بختیاری کشته شد.
نقش پررنگ رزمندگان قزوینی در آزادسازی خرمشهر
قزوین -ایرنا- تقدیم 150 شهید و حضور 2 گردان از قزوین در عملیات غرورآفرین بیت المقدس که منجر به آزادسازی خرمشهر شد، نقش پررنگ رزمندگان این استان را در ثبت این حماسه فراموش نشدنی می رساند.
بانک قرض الحسنه مهر ایران به یک میلیون نفر تسهیلات می دهد
سنندج - ایرنا - مدیرعامل بانک قرض الحسنه مهر ایران گفت: طبق برنامه ریزی های انجام شده امسال به یک میلیون نفر در کشور بیش از 120 هزار میلیارد ریال تسهیلات به صورت قرض الحسنه پرداخت می شود.
مرز شیخ صله فعالیت تجاری خود را از سر گرفت
کرمانشاه - ایرنا - استاندار کرمانشاه اعلام کرد: مرز شیخ صله در شهرستان ثلاث باباجانی امروز( پنجشنبه سوم خرداد) فعالیت تجاری خود را به عراق از سر گرفت.
بارندگی های خراسان رضوی 1055میلیارد ریال خسارت داشت
مشهد- ایرنا- مدیرکل دفتر مدیریت بحران استانداری خراسان رضوی گفت: بارندگی های اخیر و سیلاب های متعدد در این استان در روزهای پایانی اردیبهشت یکهزار و 55 میلیارد ریال خسارت به بارآورد.
وین، ایستگاه دوم رایزنی‌های برجامی
وین - ایرنا - یک هفته پس از نشست وزیران امور خارجه ایران و 3 کشور اروپایی امضاکننده برجام و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا دربروکسل، دیپلمات‌های هر 5 کشور باقیمانده در برجام قرار است روز جمعه در وین گرد هم آمده تا گام‌های بعدی پس از خروج آمریکا از برجام را بررسی کنند.
روسیه با قزاقستان قرارداد فروش جنگنده سوخو امضا کرد
مسکو - ایرنا - روسیه با قزاقستان قراردادی برای فروش محموله ای از جنگنده های سوخو -30 ام.اس امضا کرد.
یک روزنامه نگار ترکیه به 16 ماه حبس محکوم شد
آنکاراـ ایرناـ شبکه ان.تی.وی در خبری اعلام کرد که اسماعیل کوچوک کایا روزنامه نگار و مجری مشهور شبکه فوکس تی.وی به دلیل 'اتهام ناروا علیه همسر وزیر خانواده و سیاست های اجتماعی مبنی بر همکاری وی با گروه گولن' به 16 ماه و بیست روز حبس محکوم شد.
گمرک جمهوری آذربایجان 515 کیلوگرم هروئین کشف کرد
باکو – ایرنا – کمیته دولتی گمرک جمهوری آذربایجان روز پنجشنبه درباره کشف و جلوگیری از قاچاق 515 کیلوگرم هروئین از طریق ایران به این کشور خبر داد .

پر بازدید ترین اخبار امروز

یک تازه‌وارد سیاسی نخست‌وزیر ایتالیا می‌شود
رئیس‌جمهوری ایتالیا با پذیرش نخست‌وزیری یک تازه‌وارد راه را برای تشکیل دولت از سوی دو حزب عوامگرا هموار کرده است.
کبوتر بازی ˮلیلا بلوکاتˮ -عکس
تصویری از "لیلا بلوکات" بازیگر مشهور سینما و تلویزیون که به تازگی در فضای مجازی منتشر شده است را مشاهده می کنید.
کنته مامور تشکیل دولت جدید ایتالیا شد
سرانجام پس از هفته ها ابهام در سرنوشت دولت آتی ایتالیا، سرانجام رئیس جمهور این کشور جوزپه کنته را مامور تشکیل کابینه جدید کرد.
مرگ تلخ دانش‌آموز تیزهوش مازندرانی بر اثر ایست قلبی
معاون آموزش متوسطه آموزش و پرورش مازندران با تأیید فوت دانش‌آموز تیزهوش مازندرانی در مدرسه دخترانه فرزانگان ساری بر اثر ایست قلبی گفت: این دانش‌آموز در مدرسه فوت نکرده است.
مراکز مشاوره قبل از طلاق میان 25 درصد زوجین سازش ایجاد کردند
سنندج - ایرنا - معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کردستان گفت: ایجاد 14 مرکز مشاوره قبل از طلاق برای زوجین در این استان توانست میان 25 درصد زوجین متقاضی جدایی سازش ایجاد کند.
فعالیت پارلمان مشورتی جوانان مه ولات آغاز شد
صفایی فراهانی: احزاب اصلاح طلب جبهه متحد تشکیل دهند
احزاب زبان گویای مردم باشند
کنگره حزب اسلامی ایران زمین 11خرداد برگزار می شود
روشنفکری دینی، برجام، گفت و گوی ملی از نگاه علوی تبار
خانه احزاب همدان خرداد راه اندازی می شود
اساسنامه جدید جامعه روحانیت مبارز تصویب شد
اولویت منافع ملی بر حزبی
رونق نو کنشگری تشکل یافته سیاسی در ایلام
استراتژی پاشنه آشیل اصولگرایی