ایران، مردم سالاری دینی و انقطاع استبداد شرقی

13:33 ۲۵۰ روز و ۵ ساعت پیش ایرنا 288 0
ایران، مردم سالاری دینی و انقطاع استبداد شرقی

تهران- ایرنا- اهداف و آرمان مبارزاتی که در سال 57 زمینه های پیروزی انقلاب اسلامی را فراهم ساخت و قانون اساسی که چارچوب های سیاست و حکومت را در جمهوری اسلامی شکل داد، مفاهیم و مبانی تازه ای را در مشروعیت نظام سیاسی نو پدید آورد.

ایرنا

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، یکی از اصلی ترین تحولاتی که به دنبال وقوع انقلاب اسلامی و پی ریزی نظام جمهوری اسلامی در ذهنیت سیاسی ایرانیان و عرصه واقعیات کشور شکل گرفت جابجایی مبانی مشروعیت بخش به دستگاه حاکمیت بود؛ مبنایی که بر اساس تقسیم بندی وبری، (ماکس وبر جامعه شناس سیاسی قرون 19 و 20 میلادی) از گذشته هایی دور تا سال 57 ریشه در سنت های سیاسی- تاریخی داشت اما به یکباره بنیادی کاریزماتیک و نیز عقلایی- قانونی یافت.
دیر زمانی تنها انتساب خونی و ارتباطی نسبی با سلسله ای پادشاهی کافی بود تا پایه های تاج و تختی را برای صاحبان قدرت مستحکم سازد. از این رو جنگ سالارانی چون «نادرقلی افشار» در تاریخ معاصر ایران با استقرار یکی از نوادگان آخرین پادشاه سلسله صفویه و زیر نگین وی توانست زمینه های کسب مشروعیت سنتی و پادشاهی خود را فراهم سازد.
بر همین اساس در بزنگاه تاریخی پس از شهریورماه 1320 بود که «حمید میرزا قاجار» آخرین ولیعهد این سلسله از سوی برخی بازیگران داخلی و خارجی تحولات ایران از جمله انگلیسی ها برای جایگزینی رضاشاه پیشنهاد شد تا بر مبنای مشروعیتی پیشینی بر جایگاه شاه تبعیدی بنشیند.
بررسی تحولات سیاسی ایران با رهیافتی تاریخی الگویی مستمر را در زمینه چگونگی ظهور و سقوط سلسله های پادشاهی به دست می دهد. براساس این الگو، جدا از مقاطع کوتاه تاریخی که دوره حاکمیت خاندانی رو به اضمحلال با زور شمشیر جنگاورانی صاحب قدرت پایان یافته، همواره انتساب به پادشاه پیشین اصلی ترین عنصر مشروعیت زا برای حاکمان بوده است. در این میان و در دوره هایی البته برخی حاکمان سلسله های ایرانی از عناصری چون تایید خلیفه ممالک اسلامی در بغداد یا نهادینه سازی اقتدار از طریق تقویت دستگاه دیوانی و توان نظامی در راستای تحکیم مبانی مشروعیت خود بهره جسته اند با این حال پایه اصلی مشروعیت سنتی همچنان در انتساب و توارث بوده است.
با توجه به چنین الگوهایی که در ایران و بسیاری از کشورهای مشرق زمین اشتراکاتی را به نمایش می گذارد، برخی اندیشمندان بر نظریه ای موسوم به «استبداد شرقی» و مفاهیم آن برای تبیین بسیاری از تحولات سیاسی و اجتماعی اصرار دارند.
نظریه مزبور با اشاره به افتراق مدل های حکومتداری میان قاره کهن و سبز، وابستگی کامل طبقات اشرافی به راس هرم قدرت در مشرق زمین در مقایسه با استقلال نسبی طبقات فئودال و بورژوای اروپایی از پادشاه را از جمله وجوه ممیزه استبداد شرقی برشمرده و بر پهناوری سرزمینی، جمعیت پرشمار، محدودیت منابع آبی و ساختارهای دیوانی پیچیده و عریض و طویل به عنوان اصلی ترین عناصر تاثیرگذار بر رفتار پادشاهان و امپراتورهای شرقی تاکید دارد.
بر اساس چنین اشتراکاتی است که برخی تحلیلگران، نظام های استبدادی شرقی را از نظر ضخامت و استواری ریشه ها دارای مشابهت می دانند و مثال هایی تاریخی را در این زمینه مطرح می سازند.
در چین، چند دهه پس از ناکامی «جنبش تایپنگ ها» که در اواسط قرن نوزدهم بر مبنای افکاری ناسیونالیستی، محرک های مذهبی و مطالبات عدالتخواهانه و ضداستثماری، فروپاشی سلسله «منچو» را دنبال می کرد، انقلابی به ثمر رسید که این رخداد نیز از اهداف خود بازماند.
در سال های ابتدایی سده گذشته اما رسوخ اندیشه و حمایت های سوسیالیستی از مرزهای شمالی و غربی سبب شد تا جنبشی فراگیر با مشارکت گسترده دهقانان و کارگران علیه «کومین تانگ» های حاکم صورت گیرد و چین در سال 1949 با انقلابی کمونیستی تحول یابد.
در روسیه 1905 نیز، اقتدار چند لایه تزار مانع از پیروزی انقلاب کارگران، روشنفکران، دانشجویان، دهقانان و نیروهای تحول خواه شد تا تکمیل فرایند فروپاشی دودمان «رومانف» 12 سال به تعویق افتاد و در نهایت بروز جنگ جهانی اول بود که این فرایند را تسریع کرد.
تحکیم مبنای استبداد شرقی از دید برخی ناظران سبب شد تا این دو کشور حتی دهه ها پس از انقلاب تحت سیطره اقتدارگرایی حزبی قرار گرفته و شاهد بازتولید الگویی تازه از استبداد باشند.
در ایران نیز ناکامی انقلاب مشروطه و روی کارآمدن حکومت توتالیتر پهلوی به عنوان نمودی از استواری ریشه های استبداد شرقی عنوان شد تا راه رسیدن به اهداف و آرمان های آزادیخواهانه و ضداستبدادی دشوارتر از حد تصور ترسیم گردد.
انقلاب اسلامی اما ضمن در هم شکستن قالب های کهن مشروعیت سازی، زمینه شکل گیری نوعی پلورالیسم مدنی و سیاسی را جدا از دستگاه سیاسی حاکم به وجود آورد که به رقم برخی اصطکاک ها با کانون قدرت، نمودهای آن در جامعه امروز ایران بیش از پیش به چشم می آید. در تجربه سیاسی چهل ساله اخیر رای و اراده ملت بارها سبب تغییر در سمت و سوی حرکت کلان کشور شده و همچنان عاملی مشروعیت بخش به نظام و نخبگان سیاسی به شمار می آید.
به این ترتیب انقلاب اسلامی را می توان پایانی بر دوره ای تاریخی و به نوعی رد ایده حاکمیت استبداد شرقی بر ذهنیت و تحولات سیاسی کشور قلمداد کرد.

پژوهشم** 9279**1601** خبرنگار: سیدمحمد موسی کاظمی ** انتشار: شهناز حسنی
ایرنا پژوهش، کانالی برای انعکاس تازه ترین تحلیل ها، گزارش ها و پژوهش های خبری ایران وجهان، با ما https://t.me/Irnaresearch همراه شوید.


گروه های زیر مجموعه سیاسی

فقه و حقوق
فقه و حقوق

آخرین اخبار

کمی هم به غذا و آشپزی و آشپزخانه بخندیم
اگر یک چیز وجود داشته باشد که همه با آن موافقند، این است که غذا یک چیز فوق العاده است. یکی از بهترین لذت‌های زندگی، خوردن یک غذای خوشمزه در کنار کسانی است که دوستشان داریم.
طراحی کارت ویزیت برای کسانی که می‌خواهند متفاوت باشند
کارت‌های ویزیت اولین بار در قرن پانزدهم در چین ظاهر شدند و فقط حاوی اطلاعاتی درباره مالک کسب و کار بودند. اما امروزه کارت‌های ویزیت به شکل یک هنر درآمده اند و حتی مسابقاتی به طراحی این قطعات کاغذی کوچک اختصاص داده شده است.
مدال برنز جهان در انتظار حسن یزدانی
نماینده وزن ۸۶ کیلوگرم ایران با کسب دومین پیروزی در گروه بازنده‌ها، راهی دیدار رده‌بندی کشتی آزاد قهرمانی جهان شد و برای کسب مدال برنز به روی تشک خواهد رفت.
پیروزی قاطع علیرضا کریمی مقابل قهرمان المپیک
علیرضا کریمی نماینده وزن ۹۲ کیلوگرم ایران در دومین مبارزه خود برابر المپیک لندن از آذربایجان به برد قاطع ۷ بر صفر رسید.
گزارش تمرین پرسپولیس
تیم فوتبال پرسپولیس، سنگین‌ترین تمرین خود برای بازی با السد را امروز یکشنبه در ورزشگاه شهید کاظمی پشت سر گذاشت.
اختلاف جدید مورینیو با مدیریت منچستر
یک روزنامه انگلیسی خبر داد که اختلاف جدیدی میان سرمربی و مدیریت باشگاه منچستریونایتد رخ داده است.
زکی‌پور: هیچ اتفاقی بین من و گرو رخ نداده است
مدافع تیم فوتبال استقلال نسبت به شایعه درگیری‌اش با الحاجی گرو واکنش نشان داد.
بازیکنان خارجی پرسپولیس پول گرفتند
بازیکنان خارجی تیم فوتبال پرسپولیس روز گذشته از این باشگاه پول گرفتند.
ورود پلیس فتا به بلیت فروشی بازی پرسپولیس
باشگاه پرسپولیس همچنان در تلاش است تا هرگونه شبهه در خصوص بلیت فروشی بازی پرسپولیس و السد را از طریق پلیس فتا پیگیری کند.
فتاحی: برنامه هفته دوازدهم لیگ برتر تغییر می‌کند
مسئول برگزاری مسابقات سازمان لیگ گفت: AFC مثل فیفا تاکید کرده ملی‌پوشان از ۱۶ روز قبل از آغاز جام ملت‌های آسیا نباید در ‏مسابقات باشگاهی حاضر شوند.

پر بازدید ترین اخبار امروز

گروه دوستی پارلمانی ایران و برزیل با مقامات برزیلی دیدار کرد
تهران – ایرنا - هیات گروه دوستی پارلمانی ایران و برزیل درچارچوب توسعه مراودات پارلمانی دو کشور و گسترش روابط در سفر خود به برازیلیا با مقامات این کشور دیدار و گفت وگو کردند.
فیلمبرداری سریال ستایش به ندامتگاه قزلحصار رسید
کرج-ایرنا- کار تصویر برداری قسمتی از بخش سوم مجموعه تلویزیونی « ستایش» به کارگردانی سعید سلطانی به ندامتگاه قزلحصار کرج رسید.
نخستین نمایشگاه یادمان استاد محصص در قزوین گشایش یافت
قزوین - ایرنا - نخستین نمایشگاه و مسابقه خوشنویسی، یادمان استان محصص از سوی سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری قزوین در نگارخانه بانو حضرت زهرا (س) این شهر گشایش یافت.
کفپوش‌های هیجان انگیزی که جرات ندارید روی آن راه بروید
از اشکال دیوار غیرمعمول تا کف‌هایی که چشم ما را فریب می‌دهند، طرح‌های متنوعی وجود دارند که ثابت می‌کنند تخیل انسان هیچ حدومرزی نمی‌شناسد.
مالک باشگاه ملوان: تا زمانی که پژمان نورى و مازیار زارع برنگردند و پورغلامی نرود، به کارم ادامه نمی‌دهم
مالک باشگاه ملوان بندر انزلی گفت تا بازنگشتن پژمان نورى و مازیار زارع به تمرینات ملوان و برکناری فرهاد پورغلامى، به فعالیت خود ادامه نمی‌دهد.
تقویت وحدت و هماهنگی فکری و علمی برای انجمن های اسلامی ضروری است
لزوم نقد درون گفتمانی و رسیدگی به معیشت مردم
حدود 400 نفر نوبتی پست های کشور را اشغال کرده اند
اعضای شورای مرکزی حزب اراده ملت انتخاب شدند
هدف دشمن تصویر سازی غلط از ایران است
رکورد فرونشست زمین را شکستیم آب هم از آب تکان نخورد
کم فروغ شدن اربعین خواست استکبار است
جامعه امروز به شدت نیازمند توضیح الگوها است
از نقد محافظه‌کار شدن اصلاح‌طلبان تا تصمیم‌گیری مثل کویت
کنگره احزاب با کمک دولت تا 14 آبان ماه برگزار خواهد شد